58 razy w ubiegłym roku cyberprzestępcy próbowali przeciążyć miejskie systemy informatyczne Olsztyna, by zakłócić ich działanie. W ciągu zaledwie dwunastu miesięcy liczba takich ataków wzrosła trzykrotnie. Na celowniku znalazła się infrastruktura, od której zależy dostęp mieszkańców do miejskich usług. Tymczasem centrum monitorowania cyberzagrożeń wciąż istnieje tylko na papierze.
Zagrożenia dla miejskich systemów informatycznych opisano w raporcie Centrum Informatycznych Usług Wspólnych Olsztyna (CIUWO) za 2025 rok. Wynika z niego, że liczba ataków DDoS wzrosła z 19 do 58. To próby przeciążenia serwerów ogromną liczbą połączeń, które mogą doprowadzić do zablokowania stron internetowych i usług elektronicznych. W skrajnych przypadkach mieszkańcy tracą możliwość załatwiania spraw urzędowych przez internet.
Wzrosła również liczba incydentów zgłoszonych do CSIRT NASK, czyli krajowego zespołu reagowania na cyberzagrożenia. W 2024 roku było ich 10, a rok później już 22. Obejmowały przede wszystkim ataki DDoS, ataki na aplikacje internetowe oraz podejrzane wiadomości mogące służyć wyłudzaniu danych.
Czy hakerom udało się wyrządzić szkody?
O szczegóły zapytaliśmy dyrektora CIUWO Pawła Witkowskiego. Chcieliśmy wiedzieć, które miejskie systemy atakowano, czy mieszkańcy stracili dostęp do usług i czy przestępcom udało się wykraść jakiekolwiek dane. Centrum odmówiło ujawnienia nazw atakowanych systemów, powołując się na względy bezpieczeństwa. Zapewniło jednak, że zabezpieczenia poradziły sobie z atakami DDoS.
– Żaden z odnotowanych w 2025 roku ataków DDoS nie doprowadził do istotnej niedostępności usług świadczonych przez jednostki obsługiwane przez CIUWO – poinformował Paweł Witkowski.
Nie oznacza to jednak, że wszystkie próby cyberprzestępców pozostały bez jakichkolwiek skutków. W miejskim raporcie wspomniano bowiem o zagrożeniach powodujących przerwy w dostępności usług. CIUWO nie wyjaśniło, czy chodziło o krótkotrwałe zakłócenia, czy inne rodzaje incydentów.
Nie otrzymaliśmy też jednoznacznej odpowiedzi na pytanie o ewentualne wycieki danych, przejęcia kont lub włamania do miejskich systemów. Dyrektor wskazał, że w przypadku incydentów naruszających ochronę danych jednostki podejmowały działania wymagane przepisami, w tym realizowały obowiązek informacyjny, jeżeli był wymagany. Nie potwierdził jednak ani nie wykluczył wystąpienia takich zdarzeń w 2025 roku.
Miliony niechcianych wiadomości
Cyberprzestępcy wykorzystują również pocztę elektroniczną. W ubiegłym roku pracownicy miejskich jednostek przekazali informatykom do sprawdzenia blisko 400 podejrzanych wiadomości. Wśród zgłoszeń przeważały wiadomości zawierające podejrzane linki lub załączniki, które mogły służyć kradzieży danych albo infekowaniu komputerów. Jednocześnie systemy pocztowe CIUWO automatycznie zakwalifikowały około 4,7 mln wiadomości jako spam. Nie wszystkie były próbami cyberataku.
Miasto zapewnia, że monitoruje zagrożenia, wzmacnia zabezpieczenia i szkoli pracowników. Realizuje również projekty służące poprawie cyberbezpieczeństwa, w tym „Cyberbezpieczny Olsztyn” o wartości blisko miliona złotych. CIUWO nie ujawnia jednak szczegółów technicznych stosowanej ochrony ani łącznej kwoty wydanej na dodatkowe zabezpieczenia w latach 2025 i 2026.
Centrum cyberbezpieczeństwa bez finansowania i terminu
Jedną z najważniejszych inwestycji wskazanych w miejskim raporcie jest budowa nowego centrum przetwarzania danych, czyli nowoczesnej serwerowni, wraz z dwoma ośrodkami monitorowania. Pierwszy, NOC, miałby nadzorować działanie miejskiej sieci i wykrywać awarie. Drugi, SOC, zajmowałby się wykrywaniem cyberataków, analizowaniem zagrożeń i reagowaniem na próby włamań.
Problem w tym, że na razie nie wiadomo nawet, gdzie takie centrum mogłoby powstać.
– Przedsięwzięcie znajduje się we wstępnej fazie koncepcyjnej. Prowadzone jest rozpoznanie potrzeb oraz budowanie kompetencji niezbędnych do określenia docelowego modelu funkcjonowania tych rozwiązań – wyjaśnia dyrektor CIUWO.
Miasto nie ma jeszcze kosztorysu, harmonogramu ani zapewnionego finansowania. Inwestycji nie wpisano do budżetu Olsztyna ani wieloletniej prognozy finansowej. Nie wiadomo więc, kiedy mogłaby ruszyć budowa, nie mówiąc już o uruchomieniu całego systemu.
Wstępnie zakłada się, że centra będą obsługiwane wspólnie przez miejskich informatyków i zewnętrznych specjalistów.
– Nie przewiduje się pełnej, całodobowej obsługi obu centrów wyłącznie własnymi siłami – zaznacza Paweł Witkowski.
Nie oznacza to, że Olsztyn pozostaje obecnie bez ochrony. Miasto dysponuje systemami monitorowania i zabezpieczania infrastruktury, jednak stworzenie wyspecjalizowanych centrów NOC i SOC ma być kolejnym etapem rozwoju tych rozwiązań.
To jednak niejedyny problem związany z miejską infrastrukturą informatyczną. Według miejskiego raportu w 2026 roku wymiany miało wymagać około 1300 komputerów. W drugim kwartale liczba ta wynosiła już niespełna tysiąc. Przy szacunkowym koszcie 5500 zł za zestaw oznacza to potencjalny wydatek przekraczający 5 mln zł. Modernizacja potrwa kolejne lata, a CIUWO nie wskazuje konkretnego terminu jej zakończenia.
Olsztyn już doświadczył skutków cyberataków
Jak dotkliwe mogą być problemy z miejską infrastrukturą informatyczną, mieszkańcy przekonali się w czerwcu 2023 roku. Cyberprzestępcy zaatakowali wówczas systemy Zarządu Dróg, Zieleni i Transportu. Przestały działać biletomaty, centralne sterowanie ruchem oraz elektroniczna informacja pasażerska. Pojawiły się problemy z Olsztyńską Kartą Miejską, a przywracanie pełnej funkcjonalności systemów trwało niemal rok. Na usuwanie skutków cyberataku i wzmocnienie zabezpieczeń miasto otrzymało ponad 3 mln zł wsparcia.
Nie wszystkie problemy z miejskimi systemami były jednak dziełem hakerów. W lutym 2026 roku awaria systemu ITS zakłóciła działanie priorytetu dla tramwajów na skrzyżowaniach, grożąc kilkuminutowymi opóźnieniami. Jeszcze poważniejsza sytuacja wystąpiła w czerwcu, gdy awaria klimatyzacji w miejskiej serwerowni wymusiła czasowe wyłączenie części usług internetowych urzędu. Ratusz ostrzegał również przed utrudnieniami w działaniu ITS i przy zakupie biletów komunikacji miejskiej.