Spór o jeden z najbardziej kontrowersyjnych pomników w Olsztynie nabrał międzynarodowego wymiaru. Po przełomowym rozstrzygnięciu Naczelnego Sądu Administracyjnego głos zabrała Ambasada Rosji w Polsce. Rosyjscy dyplomaci nie kryją oburzenia i kierują stanowczy protest do polskich władz. Domagają się również podjęcia konkretnych działań w sprawie monumentu.
W środę, 18 listopada 2026 roku, Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzygnął wieloletni spór dotyczący Pomnika Wyzwolenia Ziemi Warmińsko-Mazurskiej, powszechnie nazywanego olsztyńskimi „szubienicami”. Sąd utrzymał w mocy decyzję wojewody warmińsko-mazurskiego ze stycznia 2023 roku, nakazującą usunięcie monumentu z przestrzeni publicznej.
Rozstrzygnięcie wywołało reakcję rosyjskiej dyplomacji. Ambasada Federacji Rosyjskiej w Polsce opublikowała oświadczenie, w którym sprzeciwia się rozbiórce pomnika i zarzuca polskim władzom niszczenie radzieckiego dziedzictwa historycznego.
Ambasada Rosji oburzona decyzją w sprawie olsztyńskich „szubienic”
Rosyjska placówka dyplomatyczna odniosła się bezpośrednio do wyroku NSA i doniesień polskich mediów o przyszłości monumentu. – Z oburzeniem przyjęliśmy doniesienia polskich mediów o ostatecznej decyzji władz Polski dotyczącej zburzenia Pomnika Wyzwolenia Ziemi Warmińsko-Mazurskiej w Olsztynie – przekazała Ambasada Rosji w Polsce.
Zobacz również:
W oświadczeniu przypomniano, że monument został zaprojektowany przez Xawerego Dunikowskiego i odsłonięty w 1954 roku. Rosyjscy dyplomaci przedstawiają go jako symbol upamiętniający żołnierzy Armii Czerwonej uczestniczących w walkach z nazistowskimi Niemcami.
Ambasada odniosła się również do informacji o planowanej przebudowie placu Dunikowskiego. W komunikacie wskazano, że w miejscu pomnika miałby powstać parking podziemny.
Rosyjscy dyplomaci oskarżają Polskę o fałszowanie historii
W dalszej części oświadczenia Ambasada Rosji zarzuciła polskim władzom prowadzenie działań wymierzonych w radzieckie miejsca pamięci.
– Traktujemy podjętą decyzję jako kolejny rażący przykład prowadzonej w Polsce kampanii niszczenia radzieckiego dziedzictwa pomnikowego i fałszowania historii II wojny światowej – stwierdzili przedstawiciele ambasady.
⚡️Komentarz Ambasady Rosji w Polsce
❗️Z oburzeniem przyjęliśmy doniesienia polskich mediów o ostatecznej decyzji władz Polski dotyczącej zburzenia Pomnika Wyzwolenia Ziemi Warmińsko-Mazurskiej w Olsztynie (województwo warmińsko-mazurskie).
18 listopada 2026 r. Naczelny Sąd Administracyjny utrzymał w mocy decyzję wojewody warmińsko-mazurskiego ze stycznia 2023 r., zobowiązującą władze Olsztyna do demontażu monumentu.
Chodzi o pomnik autorstwa znanego polskiego rzeźbiarza Xawerego Dunikowskiego, odsłonięty w 1954 r. jako wyraz wdzięczności Armii Czerwonej. Monument, znajdujący się na placu Dunikowskiego w centrum Olsztyna, przez dziesięciolecia przypominał o nieocenionym bohaterstwie żołnierzy radzieckich podczas wyzwalania Polski spod okupacji hitlerowskiej.
Według doniesień medialnych władze Olsztyna przystąpiły już do opracowywania projektu przebudowy placu. W miejscu pomnika planowana jest budowa parkingu podziemnego.
☝️Traktujemy podjętą decyzję jako kolejny rażący przykład prowadzonej w Polsce kampanii niszczenia radzieckiego dziedzictwa pomnikowego i fałszowania historii II wojny światowej.
Próby uzasadniania zburzenia pomnika koniecznością usunięcia z przestrzeni publicznej symboli rzekomej „propagandy komunistycznej” uważamy za bezzasadne i mające na celu dyskredytowanie pamięci historycznej o decydującym wkładzie Armii Czerwonej w zwycięstwo nad nazizmem.
👉 Przypominamy, że wojska radzieckie wyzwoliły Olsztyn spod okupacji hitlerowskiej 22 stycznia 1945 r. w toku operacji wschodniopruskiej. Zniszczenie pomnika wzniesionego dla upamiętnienia tego wydarzenia nie jest w stanie przekreślić faktów historycznych.
Ambasada wyraża wobec władz polskich stanowczy protest w związku z decyzją o zburzeniu Pomnika Wyzwolenia Ziemi Warmińsko-Mazurskiej w Olsztynie i kategorycznie wzywa do odstąpienia od planów zniszczenia monumentu, zapewnienia jego ochrony oraz zaprzestania praktyki demontażu radzieckich obiektów pamięci w Polsce.
#MyPamiętamy #ŚwiatUratowałŻołnierzRadziecki
— Russian Embassy, PL (@rusemb_pl) November 20, 2026
Rosyjska placówka zakwestionowała również argumentację dotyczącą usuwania z przestrzeni publicznej symboli propagujących komunizm. Według ambasady działania te prowadzą do podważania pamięci o udziale Armii Czerwonej w pokonaniu nazistowskich Niemiec.
Ambasada Rosji żąda wstrzymania rozbiórki pomnika
Najważniejsza część rosyjskiego komunikatu zawiera bezpośrednie żądanie skierowane do polskich władz. Ambasada Federacji Rosyjskiej wyraziła stanowczy protest przeciwko decyzji dotyczącej usunięcia monumentu. Wezwała jednocześnie do odstąpienia od planów jego zburzenia, zapewnienia mu ochrony oraz zaprzestania demontażu radzieckich obiektów pamięci na terenie Polski.
Rosyjscy dyplomaci przypomnieli także wydarzenia ze stycznia 1945 roku, kiedy Armia Czerwona zajęła Olsztyn podczas operacji wschodniopruskiej.
W swoim stanowisku ambasada określa te wydarzenia jako wyzwolenie miasta spod okupacji hitlerowskiej. Należy jednak pamiętać, że wkroczeniu Armii Czerwonej do Olsztyna towarzyszyły zniszczenia, podpalenia i przemoc wobec ludności cywilnej. Koniec niemieckiego panowania nie oznaczał również odzyskania przez Polskę pełnej suwerenności, ponieważ kraj znalazł się w radzieckiej strefie wpływów.
Naczelny Sąd Administracyjny zakończył wieloletni spór
Przypomnijmy, że sprawa Pomnika Wyzwolenia Ziemi Warmińsko-Mazurskiej od lat budziła emocje wśród mieszkańców Olsztyna, historyków, samorządowców i przedstawicieli organizacji społecznych.
W styczniu 2023 roku wojewoda warmińsko-mazurski wydał decyzję nakazującą usunięcie monumentu. Sprawa trafiła na drogę sądową, a jej kolejnym etapem było rozstrzygnięcie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 listopada 2026 roku.
NSA utrzymał w mocy decyzję dotyczącą usunięcia pomnika, co oznacza zakończenie tego etapu wieloletniego sporu prawnego. Olsztyńskie „szubienice” znajdują się w centrum miasta, przy placu Xawerego Dunikowskiego. Monument przez dziesięciolecia był jednym z najbardziej rozpoznawalnych, a zarazem kontrowersyjnych obiektów w stolicy Warmii i Mazur.
Co dalej z olsztyńskimi „Szubienicami”?
Wyrok NSA otworzył kolejny etap sprawy, związany z wykonaniem decyzji o usunięciu pomnika i przyszłym zagospodarowaniem placu. Stanowisko Ambasady Rosji pokazuje, że kwestia olsztyńskiego monumentu stała się również przedmiotem publicznej reakcji dyplomatycznej. W najbliższym czasie kluczowe będą decyzje władz Olsztyna dotyczące sposobu wykonania nakazu i dalszych losów placu Dunikowskiego.
źródło: Ambasada Federacji Rosyjskiej w Polsce