Jeden z najbardziej charakterystycznych monumentów w centrum Olsztyna czekają nieodwracalne zmiany. Po latach sporów i postępowań zapadło ostateczne rozstrzygnięcie dotyczące jego przyszłości. Władze miasta mają plan zagospodarowania tego miejsca, a pod ziemią ma powstać obiekt, który będzie pełnił nie tylko funkcję parkingu.
NSA oddalił skargę Olsztyna. Decyzja w sprawie pomnika jest ostateczna
Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną samorządu Olsztyna dotyczącą rozbiórki pomnika autorstwa Xawerego Dunikowskiego, znajdującego się na placu noszącym imię artysty. Oznacza to, że decyzja dotycząca usunięcia monumentu jest ostateczna.
Rozstrzygnięcie sądu kończy kolejny etap wieloletniej sprawy, która dotyczy zarówno historycznego znaczenia pomnika, jak i przyszłości jednej z najbardziej rozpoznawalnych przestrzeni w centrum miasta.
Jak informuje Urząd Miasta Olsztyna, samorząd od około półtora roku przygotowuje się do zmian na placu Dunikowskiego. Władze miasta podkreślają, że decyzja NSA nie była dla nich zaskoczeniem.
– Spodziewaliśmy się takiego rozstrzygnięcia i podtrzymania decyzji wojewody. Dlatego już w maju poprzedniego roku powołałem specjalny zespół, który miał wskazać możliwe kierunki dekompozycji tego pomnika. Realizujemy kolejne etapy przedsięwzięcia – przekazał prezydent Olsztyna Robert Szewczyk.
Pod placem Dunikowskiego powstanie podziemny parking. Będzie miał dodatkową funkcję
Jednym z najważniejszych elementów planowanej przebudowy jest budowa parkingu podziemnego. Obiekt ma powstać bezpośrednio pod placem Xawerego Dunikowskiego.
Co istotne, inwestycja nie będzie służyła wyłącznie kierowcom. Zgodnie z zapowiedziami władz Olsztyna parking ma zostać zaprojektowany w taki sposób, aby w razie potrzeby mógł pełnić również funkcję miejsca ukrycia.
Obecnie trwają prace projektowe. Według informacji przekazanych przez magistrat dokumentacja ma być gotowa do końca 2026 roku. Na razie nie podano szczegółowych informacji dotyczących liczby miejsc parkingowych, kosztów budowy ani terminu rozpoczęcia robót.
Co stanie się z pomnikiem Dunikowskiego? Miasto chce uznania dotychczasowych działań
Władze Olsztyna zamierzają wystąpić do wojewody warmińsko-mazurskiego o uznanie dotychczasowych przygotowań za część procesu dekompozycji monumentu.
– Będziemy wnioskować do wojewody, aby te działania, które podjęliśmy dotychczas, zostały uznane jako proces dekompozycji monumentu. Już wcześniej przedstawiliśmy wojewodzie nasze plany i harmonogram prac w tym zakresie – poinformowała zastępczyni prezydenta Olsztyna Justyna Sarna-Pezowicz.
Oznacza to, że samorząd chce, aby rozpoczęte już działania projektowe i organizacyjne zostały uwzględnione przy ocenie realizacji decyzji dotyczącej pomnika.
Nie wiadomo jednak, czy wojewoda zaakceptuje takie rozwiązanie. Magistrat nie przedstawił również ostatecznego harmonogramu fizycznego usunięcia monumentu.
Plac Dunikowskiego zmieni wygląd. Miasto ogłosi konkurs architektoniczny
Budowa podziemnego parkingu ma być tylko częścią większej przebudowy. Po zakończeniu prac nad dokumentacją projektową miasto planuje ogłoszenie konkursu architektonicznego. Jego celem będzie wyłonienie koncepcji nowego zagospodarowania powierzchni placu.
Według zapowiedzi magistratu przestrzeń ma stać się bardziej przyjazna mieszkańcom, estetyczna i funkcjonalna. Władze Olsztyna chcą również uporządkować sposób wykorzystania tego fragmentu centrum miasta.
Na obecnym etapie nie przesądzono jeszcze, jak dokładnie będzie wyglądał plac po przebudowie. Szczegółowe rozwiązania mają zostać określone podczas kolejnych etapów przygotowań.
Rada Miasta podjęła już uchwałę. Ruszyły prace nad nowym planem
Przygotowania do zmian rozpoczęły się także na poziomie planowania przestrzennego. Podczas XXX sesji Rady Miasta Olsztyna, która odbyła się 28 października 2026 roku, radni przyjęli uchwałę o przystąpieniu do sporządzenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego dla rejonu placu Xawerego Dunikowskiego.
Nowy dokument ma określić zasady przyszłego zagospodarowania tego obszaru, w tym sposób wykorzystania przestrzeni publicznej oraz kierunki jej uporządkowania.
Jak wyjaśnia Urząd Miasta Olsztyna, prace planistyczne mają również dostosować lokalne regulacje do aktualnie obowiązujących przepisów prawa.
Sama uchwała nie oznacza jeszcze przyjęcia gotowego planu. Rozpoczęła procedurę, w ramach której będą opracowywane szczegółowe rozwiązania.
Pomnik powstał jako wyraz wdzięczności Armii Czerwonej. Później został zabytkiem
Historia monumentu sięga pierwszych lat powojennych. Pomnik autorstwa Xawerego Dunikowskiego powstawał w latach 1949–1953 jako Pomnik Wdzięczności Armii Czerwonej. Przez kolejne dziesięciolecia pozostawał jednym z najbardziej charakterystycznych obiektów w centrum Olsztyna. 19 maja 1993 roku monument został objęty ochroną konserwatorską.
Sytuacja prawna obiektu zmieniła się w 2022 roku, kiedy minister kultury i dziedzictwa narodowego zdecydował o uchyleniu wpisu pomnika do rejestru zabytków.
Rok później warmińsko-mazurski wojewódzki konserwator zabytków podjął decyzję o pozbawieniu ochrony konserwatorskiej również samego placu Dunikowskiego. Te rozstrzygnięcia otworzyły drogę do dalszych działań związanych z przyszłością monumentu i jego otoczenia.
Kiedy plac Dunikowskiego zmieni się nie do poznania?
Na razie nie wskazano konkretnej daty zakończenia całego przedsięwzięcia. Z przedstawionych przez magistrat informacji wynika, że do końca 2026 roku ma powstać dokumentacja projektowa parkingu podziemnego. Kolejnym etapem będzie konkurs architektoniczny dotyczący zagospodarowania powierzchni placu. Równolegle prowadzone będą prace nad miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego.
Ostateczna decyzja dotycząca usunięcia pomnika jest już znana. Nadal otwarte pozostają jednak pytania o termin jego rozbiórki, koszty planowanych inwestycji oraz przyszły wygląd tego fragmentu centrum Olsztyna.
źródło: olsztyn.eu