Podczas pobytu w Giżycku warto odwiedzić powstałą w 2023 roku Galerię Sztuki Schron. Mimo że ten obiekt kulturalny jest od niedawna, zdecydowanie wygląda na zabytek. Większość materiałów użytych do budowy galerii ma ponad 100 lat. Projekt zakładał użycie starych materiałów budowlanych, w tym 25 000 starych cegieł, 3 000 dachówek oraz 70 gąsiorów.
Wewnątrz galerii na zwiedzających czeka niezwykła kolekcja dzieł sztuki, obejmująca akwaforty, drzeworyty, litografie, serigrafie, obrazy olejne, rysunki, akwarele, rzeźby, ceramikę oraz fotografie. Te wyjątkowe prace, tworzące przez lata kolekcję Dariusza Matyjasa, są teraz dostępne dla publiczności. Odwiedzając Galerię Sztuki Schron, można również odkryć podziemia miasta, zwiedzając największy w Giżycku schron przeciwlotniczy z czasów II wojny światowej. Po latach zapomnienia ta historyczna przestrzeń została udostępniona turystom, co dodatkowo wzbogaca wrażenia z wizyty w tym miejscu.
Jak to wszystko się zaczęło?
Dokładna data budowy schronu nie jest znana. Podczas II wojny światowej Lötzen, czyli dawne Giżycko, cieszyło się względnym spokojem prowincjonalnego miasteczka aż do roku 1944. Z relacji jednego z radzieckich jeńców wojennych wynika, że latem 1944 roku wszyscy jeńcy przebywający w Lötzen byli skierowani do budowy schronów przeciwlotniczych. Stąd przypuszczenie, że giżycki schron powstał w tym właśnie okresie. Podobne konstrukcje znajdują się przy placu Piłsudskiego, pod Urzędem Miejskim i w dzielnicy Stary Dwór (ul. Kajki). Pierwsze bombardowania miasta zaczęły się w grudniu, a w styczniu 1945 roku rozpoczęła się ewakuacja Prus Wschodnich. Schrony nie posłużyły więc mieszkańcom długo.
W latach 60. giżyccy osadnicy zdecydowali się zasypać i zamurować wejścia do schronu ze względów bezpieczeństwa. W takim stanie doczekał on roku 2012. Wtedy to lokalni pasjonaci historii zeszli w podziemia placu Grunwaldzkiego i dokonali inwentaryzacji pomieszczeń.
Władze miasta postanowiły wykorzystać szansę na nową atrakcję Giżycka. W 2019 roku ogłoszono przetarg na zagospodarowanie schronu, który wygrała Mazurska Fundacja Sztuki Art Progress.
Rewitalizacja schronu
Zmiany planu zagospodarowania, pandemia COVID-19, wzrost cen materiałów oraz ustalenia z konserwatorem zabytków – wyzwań było wiele. Wszystko to odbywało się pod nadzorem wojewódzkiego konserwatora zabytków. Wykonano instalację elektryczną, stosując stylowe lampy, puszki i wyłączniki (zakupy ze śląskich kopalń). Brakowało stalowych drzwi, ale udało się zakupić sześć kompletnych pancernych drzwi ze schronu przeciwatomowego w Toruniu. Udrożniono wszystkie grawitacyjne kanały wentylacyjne. Zamontowano stylowe czerpnie – zawory powietrzne. Po latach zasypania, a następnie odbudowy, schron jest teraz dostępny dla odwiedzających jako wspaniała atrakcja militarna na Mazurach.
Zwiedzanie schronu to atrakcja
Galeria sztuki prezentuje dzieła, jakich trudno się spodziewać w małym miasteczku – Rembrandt, Picasso, Dali, Beksiński, Nikifor, Durer… a to nie koniec. W galerii znajduje się ekspozycja światowej i polskiej sztuki – od dzieł Starych Mistrzów poprzez awangardę, do sztuki współczesnej. Kolekcja oryginalnych dzieł sztuki powstawała 30 lat. Teraz dostępna jest bezpłatnie dla mieszkańców Giżycka oraz turystów. Wszyscy, którzy szukają miejsca, gdzie można swobodnie podziwiać dzieła prawdziwych artystów malarstwa, grafiki, rzeźby – teraz mają wszystko na wyciągnięcie ręki.
W największej, najsuchszej sali schronu dostępna jest do oglądania wystawa „Sztuka z Mazur”, czyli dzieła lokalnych artystów, którzy tworzyli i obecnie tworzą sztukę. Rzeźby Heleny Iwaszkiewicz i Józefa Niewińskiego, malarstwo Zygmunta Świderskiego, Janiny Knapp, Doroty Nowosad, Macieja Florkiewicza, Marleny Witkowskiej i wielu innych mazurskich twórców. Zejście do podziemi to także możliwość poznania historii Giżycka – na ścianach podziemia wiszą fotogramy miasta sprzed I i II wojny światowej.
Galeria jest otwarta dla zwiedzających od wtorku do niedzieli w godzinach 12:00–17:00. Wstęp do części wystawowej jest bezpłatny, natomiast bilet wstępu do schronu kosztuje 10 zł (5 zł dla posiadaczy Giżyckiej Karty Mieszkańca oraz grup zorganizowanych). Zaleca się przeznaczenie co najmniej godziny na zwiedzanie, aby w pełni docenić zarówno ekspozycję artystyczną, jak i historyczne podziemia schronu.
źródło: UM Giżycko, fot: UM Giżycko