Prezydent Olsztyna przedstawił projekt budżetu miasta na 2027 rok. Ratusz zamierza przeznaczyć ponad pół miliarda złotych na inwestycje i inne wydatki majątkowe, ale jednocześnie planuje zaciągnąć 211 mln zł nowego długu. W tym samym czasie chce spłacić zaledwie 7,21 mln zł wcześniejszych zobowiązań. Do końca przyszłego roku zadłużenie Olsztyna ma wzrosnąć do 795 mln zł, a koszty jego obsługi przekroczyć 25 mln zł. Sprawdziliśmy, na co miasto chce wydać pieniądze, gdzie ograniczy finansowanie i jakie konsekwencje tych decyzji mogą odczuć mieszkańcy.
Budżet na 2027 rok. Większe inwestycje i większy dług
Projekt budżetu Olsztyna na 2027 rok został przedstawiony 16 listopada. Z dokumentu wynika, że miasto zamierza wyraźnie zwiększyć wydatki na inwestycje, korzystając z dotacji oraz pożyczonych pieniędzy. Jednocześnie część innych zadań otrzyma mniej środków niż w 2026 roku.
Ostateczną decyzję o przyjęciu budżetu podejmą radni. Przedstawione kwoty mogą zmienić się zarówno podczas prac nad projektem, jak i w trakcie przyszłego roku. Pokazuje to przykład 2026 roku, kiedy pierwotnie zakładano, że wydatki przekroczą dochody o 195,26 mln zł. Po zmianach wprowadzonych do końca września różnica wzrosła do 220,26 mln zł.
W dalszej części porównujemy projekt na 2027 rok z planem budżetu na 2026 rok według stanu na 30 września. Korzystamy z danych porównawczych przygotowanych przez ratusz, a nie z ostatecznych wyników finansowych za bieżący rok.
W miejskiej kasie zabraknie 218 mln zł. Prawie całą kwotę trzeba pożyczyć
W przyszłym roku Olsztyn spodziewa się 2,329 mld zł dochodów, ale planuje wydać 2,547 mld zł. Oznacza to deficyt w wysokości 218,2 mln zł, czyli różnicę między pieniędzmi, które mają wpłynąć do miejskiej kasy, a zaplanowanymi wydatkami. Nie jest to całkowite zadłużenie Olsztyna, lecz kwota, którą trzeba dodatkowo sfinansować w 2027 roku.
Ratusz zamierza pokryć niemal 97 proc. deficytu poprzez emisję obligacji o wartości 211 mln zł. W praktyce oznacza to pożyczenie pieniędzy od inwestorów, którym samorząd będzie musiał później zwrócić kapitał wraz z odsetkami. Pozostałe 7,2 mln zł mają pochodzić z wcześniej otrzymanych środków, rozliczeń poprzednich lat i spłaty pożyczki udzielonej przez miasto.
Największą częścią tej drugiej kwoty jest 5,65 mln zł niewykorzystanego dofinansowania z Banku Gospodarstwa Krajowego na modernizację schroniska dla bezdomnych. Pieniądze przyznano na przedsięwzięcie realizowane w latach 2026 i 2027, dlatego część wydatków przypada dopiero na przyszły rok. Kolejne 315 tys. zł to niewykorzystane wpływy z opłat i kar środowiskowych. Obie kwoty mają określone przeznaczenie i nie mogą zostać wykorzystane na dowolne potrzeby miasta.
Do budżetu ma również wrócić milion złotych ze spłaty pożyczki udzielonej Przychodni Specjalistycznej. Ostatnie 230 tys. zł pochodzi z rozliczeń finansowych poprzednich lat. Miasto dysponuje łącznie 7,44 mln zł takich środków, ale aż 7,21 mln zł zamierza przeznaczyć na spłatę starszego zadłużenia.
Planowany deficyt na 2027 rok będzie o 2,06 mln zł mniejszy niż w porównywanym planie na 2026 rok. Znacznie wyraźniejsza poprawa ma nastąpić w części budżetu związanej z codziennym funkcjonowaniem miasta, obejmującej między innymi utrzymanie szkół, urzędów i instytucji.
W 2026 roku planowano, że wydatki na bieżące potrzeby przekroczą bieżące dochody o 58,38 mln zł. W 2027 roku różnica ma zmniejszyć się do 19 mln zł. Olsztyn nadal zamierza więc wydawać na codzienną działalność więcej, niż uzyska z bieżących dochodów, ale skala niedoboru będzie mniejsza. W uzasadnieniu projektu ratusz wskazuje, że spełnia warunki prawne pozwalające czasowo na taką sytuację.
Olsztyn pożyczy 29 razy więcej, niż spłaci. Dług sięgnie 795 mln zł
Największe znaczenie dla przyszłości miejskich finansów ma nie sam deficyt, lecz tempo wzrostu zadłużenia. Na koniec 2026 roku Olsztyn przewiduje dług w wysokości 591,45 mln zł. Rok później ma on wynieść 795,24 mln zł, czyli o 203,79 mln zł więcej. To wzrost o ponad jedną trzecią w ciągu dwunastu miesięcy.
Skąd tak duża zmiana? W 2027 roku samorząd planuje wyemitować obligacje za 211 mln zł, a jednocześnie spłacić tylko 7,21 mln zł wcześniejszych pożyczek i obligacji. Nowego długu ma więc przybyć ponad 29 razy więcej, niż miasto w tym samym roku spłaci.
Różnica między planowanym deficytem wynoszącym 218,2 mln zł a wzrostem długu o 203,79 mln zł wynika z dwóch rzeczy. Nie wszystkie brakujące pieniądze trzeba pożyczyć, ponieważ część deficytu zostanie sfinansowana z innych źródeł. Jednocześnie Olsztyn zamierza spłacić niewielką część wcześniej zaciągniętych zobowiązań.
Prognozowane 795,24 mln zł obejmuje pożyczki i obligacje samego miasta. Nie jest to zestawienie wszystkich zobowiązań odrębnych spółek komunalnych, które prowadzą własną działalność.
Zadłużanie się nie jest samo w sobie dowodem złego zarządzania finansami. Samorządy korzystają z kredytów, pożyczek i obligacji, aby realizować przedsięwzięcia, na które nie wystarczyłoby pieniędzy z jednego budżetu. W przypadku Olsztyna uwagę zwraca jednak skala nowych zobowiązań w stosunku do planowanych spłat. W przyszłym roku ciężar finansowania wyraźnie przesunie się w stronę dalszego zadłużania miasta.
Dług będzie coraz droższy. Prawie 6 mln zł więcej na jego obsługę
Pożyczanie pieniędzy ma swoją cenę. Oprócz zwrotu kapitału miasto musi płacić odsetki oraz ponosić inne koszty związane z zadłużeniem. W porównawczym planie na 2026 rok Olsztyn przeznaczył na ten cel 19,36 mln zł. W 2027 roku kwota ma wzrosnąć do 25,29 mln zł, czyli o 5,93 mln zł. Oznacza to wzrost o 30,65 proc.
Warto odróżnić te wydatki od spłaty samych pożyczek i obligacji. Planowane 7,21 mln zł oznacza zwrot części wcześniej pożyczonego kapitału, natomiast 25,29 mln zł to koszty jego obsługi, przede wszystkim odsetki. Ta druga kwota jest już uwzględniona w ogólnych wydatkach przyszłorocznego budżetu.
Z perspektywy mieszkańców znaczenie ma przede wszystkim to, że pieniądze wydawane na odsetki nie mogą zostać jednocześnie przeznaczone na remonty, szkoły czy inne miejskie usługi. Sam wzrost zadłużenia nie musi oznaczać problemów finansowych, ale wymaga utrzymania zdolności do jego spłacania. W kolejnych latach Olsztyn będzie musiał godzić finansowanie nowych przedsięwzięć z kosztami decyzji podjętych wcześniej.
Podatki i opłaty. Mieszkańcy bez podwyżki podatku od lokali, firmy zapłacą więcej
W 2027 roku nie wzrośnie stawka podatku od nieruchomości dla budynków mieszkalnych. Nadal będzie wynosić 1,25 zł za metr kwadratowy powierzchni użytkowej rocznie. Właściciel mieszkania o powierzchni 60 m² zapłaci więc 75 zł za sam lokal, bez ewentualnego podatku od przypadającego na niego gruntu.
Podwyżki obejmą natomiast część nieruchomości związanych z działalnością gospodarczą. Podatek od budynków wykorzystywanych przez firmy wzrośnie z 35,53 zł do 36,49 zł za metr kwadratowy. Dla gruntów związanych z działalnością gospodarczą stawka zwiększy się z 1,45 zł do 1,49 zł, a dla pozostałych gruntów z 77 do 80 groszy za metr kwadratowy. Zmiany zostały już przyjęte przez radnych w październiku 2026 roku.
Większe mają być również wpływy do miejskiej kasy z opłat za odpady. Olsztyn spodziewa się uzyskać w 2027 roku 77,72 mln zł, czyli o 7,36 mln zł więcej niż w porównywanym planie na 2026 rok. Nie oznacza to jednak kolejnej podwyżki od stycznia. Dla nieruchomości zamieszkanych opłata naliczana od zużycia wody wzrosła już w sierpniu 2026 roku z 11,70 zł do 13,90 zł za metr sześcienny. Dla innych rodzajów nieruchomości obowiązują odrębne zasady.
Więcej pieniędzy ma też przynieść płatne parkowanie. Planowane dochody wzrosną z 9,15 mln zł do 11,55 mln zł, czyli o 2,4 mln zł. Ratusz wiąże tę zmianę między innymi z wyższymi opłatami dla osób nieposiadających statusu mieszkańca Olsztyna, wzrostem opłaty dodatkowej za nieopłacony postój oraz planowanym wdrożeniem elektronicznej kontroli. Zmiany stawek parkingowych zostały uchwalone w lutym 2026 roku, a wyższe wpływy w przyszłorocznym budżecie nie oznaczają nowej podwyżki wszystkich opłat.
Ponad pół miliarda złotych na inwestycje. Co Olsztyn chce zbudować?
Za planowanym wzrostem zadłużenia stoi między innymi duży program inwestycyjny. W porównawczym planie na 2026 rok Olsztyn przewidział na inwestycje i pozostałe wydatki związane z miejskim majątkiem 334,36 mln zł. W przyszłym roku ma to być 558,63 mln zł, czyli o ponad 224 mln zł więcej. Wzrost wynosi około 67 proc.
Jedną z największych pozycji w projekcie jest budowa nowego przebiegu drogi wojewódzkiej nr 527 w ciągu ulicy Bałtyckiej, od granicy Olsztyna do wiaduktu kolejowego. Na 2027 rok zapisano 133,33 mln zł. Kolejne 91,24 mln zł miasto zamierza przeznaczyć na zagospodarowanie terenów przemysłowych we wschodniej części Olsztyna. Niemal cała ta kwota, 90 mln zł, ma pochodzić z rządowego programu Polski Ład.
Znaczne środki przewidziano również na transport. Na projekt ekotransportu zaplanowano 81,68 mln zł, a na rozwój infrastruktury dla pieszych i rowerzystów 36,32 mln zł. Wśród większych przedsięwzięć znalazła się także budowa Ośrodka Szkolenia Piłkarskiego Warmia, na którą w przyszłym roku zapisano 56,36 mln zł, w tym 30 mln zł z Polskiego Ładu.
Kolejne 39,98 mln zł miasto chce przeznaczyć na modernizację Olsztyńskiego Planetarium i obserwatorium astronomicznego. W ramach przedsięwzięcia przewidziano między innymi utworzenie habitatu księżycowego oraz Astronomicznego Ogrodu Kopernika. Wszystkie wymienione kwoty dotyczą wydatków planowanych na 2027 rok, a nie całkowitych kosztów poszczególnych inwestycji.
Duże znaczenie ma sposób finansowania tych przedsięwzięć. Część zostanie opłacona z dotacji unijnych i krajowych, jednak Olsztyn musi zapewnić również własne środki. Z planowanej emisji obligacji o wartości 211 mln zł aż 71 mln zł ma zostać przeznaczone na miejski udział w projektach współfinansowanych przez Unię Europejską.
To jeden z istotnych argumentów przemawiających za korzystaniem z pożyczonych pieniędzy. Bez zapewnienia własnego wkładu samorząd mógłby nie wykorzystać dostępnych dotacji. Jednocześnie zaciągnięte zobowiązania będą wymagały spłaty, a część nowej infrastruktury wygeneruje także koszty późniejszego utrzymania. Ocena tych inwestycji powinna więc obejmować nie tylko ich wartość, ale również trwałe korzyści i przyszłe wydatki miasta.
Na inwestycje więcej, na mieszkania i szpital mniej. Co pokazują pozostałe wydatki?
W projekcie budżetu nie brakuje pozycji, w których zaplanowano wyraźne ograniczenie finansowania. Jednym z przykładów jest gospodarka mieszkaniowa. Dotacja dla Zakładu Lokali i Budynków Komunalnych przeznaczona konkretnie na remonty lokali mieszkalnych ma zmniejszyć się z 2,22 mln zł do 1,55 mln zł. Oznacza to spadek o ponad 30 proc., mimo że w całym budżecie wydatki majątkowe mają wzrosnąć o 67 proc.
Nie jest to pełna kwota, jaką ZLiBK może przeznaczyć na remonty, ponieważ zakład dysponuje również własnymi przychodami. Zmniejszy się jednak bezpośrednia dotacja miasta na ten cel. Spadek obejmuje także całą dotację przedmiotową dla zakładu, która ma wynieść 5,20 mln zł wobec 6,05 mln zł w porównawczym planie na 2026 rok.
Jednocześnie Olsztyn przewiduje większe wydatki na odszkodowania za niedostarczenie lokali socjalnych. Jeśli gmina nie zapewni mieszkania osobie, której sąd przyznał takie prawo, właściciel zajmowanego lokalu może domagać się rekompensaty. W 2026 roku na takie wypłaty zaplanowano 2,16 mln zł, a w przyszłym roku ma to być już 3,16 mln zł. Oznacza to wzrost o milion złotych.
W rezultacie miasto przewiduje ponad dwukrotnie większą kwotę na odszkodowania za brak lokali socjalnych niż dotację na remonty lokali mieszkalnych. Są to różne wydatki, ale ich zestawienie dobrze pokazuje dwa równoległe problemy gospodarki mieszkaniowej: potrzebę utrzymywania istniejących zasobów oraz koszty niewystarczającej dostępności lokali socjalnych. Sam projekt budżetu nie daje odpowiedzi, czy zaplanowane działania pozwolą ograniczyć te drugie wydatki w kolejnych latach.
Mniejsza dotacja inwestycyjna dla szpitala
Ograniczenia przewidziano również w dziale budżetu dotyczącym ochrony zdrowia. Wydatki mają zmniejszyć się z 17,17 mln zł do 13,04 mln zł, czyli o około 24 proc. Nie oznacza to takiego samego spadku wszystkich pieniędzy na leczenie mieszkańców, ponieważ większość świadczeń medycznych finansuje Narodowy Fundusz Zdrowia. Miasto pokrywa między innymi koszty profilaktyki uzależnień oraz wybranych zadań i inwestycji placówek medycznych.
Konkretną zmianę widać w przypadku Miejskiego Szpitala Zespolonego. Dotacja inwestycyjna z budżetu miasta ma zmniejszyć się z 4,44 mln zł do 2 mln zł, czyli o ponad 2,4 mln zł. To mniejsze bezpośrednie wsparcie na modernizacje pomieszczeń, infrastruktury i zakup sprzętu. Szpital może korzystać również z innych źródeł finansowania, jednak w przyszłorocznym projekcie ratusz przewidział na ten cel mniej własnych środków.
Wynagrodzenia. Urząd Miasta i oświata z zupełnie innym wzrostem wydatków
Ciekawie przedstawiają się również wydatki na wynagrodzenia. Łączna kwota przeznaczona na pensje i składki w miejskich jednostkach budżetowych ma wzrosnąć z 819,71 mln zł do 826,73 mln zł, czyli o 0,86 proc. Pod tym wynikiem kryją się jednak znaczące różnice między poszczególnymi częściami budżetu.
W przypadku zadań własnych realizowanych przez pracowników Urzędu Miasta wydatki na wynagrodzenia i składki mają zwiększyć się z 57,47 mln zł do 62,32 mln zł. Oznacza to wzrost o 8,43 proc. Tymczasem w działach obejmujących oświatę i edukacyjną opiekę wychowawczą kwota na wynagrodzenia i składki ma wzrosnąć z 544,44 mln zł do 545,45 mln zł, czyli zaledwie o 0,19 proc.
Nie są to wysokości podwyżek dla poszczególnych pracowników, lecz zmiany całych funduszy wynagrodzeń. Na ich wielkość wpływają także liczba zatrudnionych, dodatkowe wypłaty i zmiany organizacyjne. Projekt uwzględnia trzyprocentowy wzrost płac nauczycieli, natomiast w przypadku pozostałych pracowników oświaty przewiduje przede wszystkim dostosowanie wynagrodzeń do nowej płacy minimalnej.
Różnica między wzrostem wydatków na płace w Urzędzie Miasta a niemal niezmienioną kwotą w działach oświatowych pozostaje jednak wyraźna. Przy ocenie budżetu warto więc pytać nie tylko o ogólny wzrost funduszu wynagrodzeń, ale również o to, jak rozkłada się on pomiędzy poszczególne jednostki i grupy pracowników.
Co mieszkańcy dostaną za większy dług?
Projekt budżetu na 2027 rok pokazuje, że władze Olsztyna chcą postawić na duże inwestycje, nawet jeśli będzie to wymagało znacznego zwiększenia zadłużenia. Dla mieszkańców najbardziej widoczne mogą być przedsięwzięcia drogowe, zmiany w transporcie publicznym oraz nowa infrastruktura dla pieszych i rowerzystów. Część z nich będzie jednak realizowana dłużej niż rok, a same prace mogą oznaczać okresowe utrudnienia.
W innych obszarach przyszłoroczny projekt jest mniej hojny. Mniejsza ma być dotacja na remonty lokali komunalnych i bezpośrednie wsparcie inwestycyjne dla miejskiego szpitala, podczas gdy wzrosną wydatki na odszkodowania za brak lokali socjalnych. Zestawienie tych decyzji pokazuje, że zwiększenie ogólnych wydatków miasta nie oznacza równomiernego wzrostu finansowania wszystkich potrzeb.
Największy ciężar tych planów może być jednak odczuwalny dopiero w kolejnych latach. Olsztyn zamierza w ciągu 2027 roku zwiększyć zadłużenie o niemal 204 mln zł, a wydatki na jego obsługę mają przekroczyć 25 mln zł. Dzisiaj pożyczone pieniądze mogą pozwolić na realizację potrzebnych inwestycji i wykorzystanie zewnętrznych dotacji. W przyszłości trzeba będzie jednak znaleźć środki na spłatę kapitału, odsetek i utrzymanie powstałej infrastruktury.
Nie oznacza to, że miasto powinno zrezygnować z inwestowania. Oznacza natomiast, że skala zadłużenia wymaga szczególnie uważnej oceny planowanych przedsięwzięć i ich przyszłych kosztów. Samo wydanie ponad pół miliarda złotych nie jest jeszcze miarą sukcesu, podobnie jak wysokość pozyskanego dofinansowania nie przesądza o opłacalności konkretnego zadania.
Dlatego najważniejsze pytanie przy ocenie budżetu na 2027 rok brzmi nie tylko, co Olsztyn wybuduje, lecz także czy mieszkańcy otrzymają korzyści uzasadniające tak szybki wzrost zadłużenia. Równie istotne będzie to, czy w kolejnych latach samorząd zachowa wystarczająco dużo pieniędzy na remonty, usługi publiczne i następne inwestycje. Teraz nad tym wyborem pochylą się miejscy radni, którzy zdecydują o ostatecznym kształcie budżetu.
Źródło: projekt budżetu Miasta Olsztyna na 2027 rok, stanowiący załącznik do zarządzenia nr 293 Prezydenta Olsztyna z 16 listopada 2026 roku, wraz z uzasadnieniem i załącznikami. Porównania dotyczą planu budżetu 2026 według stanu na 30 września, przedstawionego przez miasto w porównywalnym układzie. Stawki podatków i opłat wynikają z odrębnych uchwał Rady Miasta.