Historia pani Lucyny pokazuje, jak kosztowna może okazać się nieznajomość własnych uprawnień. Jej mąż zmarł w 2009 roku. Pobierał wówczas rentę w wysokości około 1900 zł miesięcznie. Dopiero w 2026 roku, a więc po upływie blisko 17 lat, kobieta dowiedziała się od telefonującego do niej pośrednika, że sama również może mieć prawo do świadczenia po zmarłym mężu.
Komu przysługuje renta rodzinna po zmarłym małżonku?
Tymczasem przepisy są stosunkowo jasne. Zgodnie z art. 65 i 70 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych renta rodzinna może przysługiwać wdowie, której mąż pobierał emeryturę lub rentę z tytułu niezdolności do pracy. Wdowa musi jednak spełniać także własne warunki ustawowe. Przede wszystkim powinna mieć ukończone 50 lat w chwili śmierci męża albo osiągnąć ten wiek nie później niż w ciągu pięciu lat od jego śmierci.
Prawo do świadczenia może również wynikać z niezdolności do pracy lub wychowywania dzieci uprawnionych do renty rodzinnej, zasadniczo do ukończenia przez nie 16 lat, a w przypadku nauki w szkole – 18 lat. Ustawa przewiduje także szczególne uprawnienia dla osób opiekujących się dzieckiem całkowicie niezdolnym do pracy oraz możliwość przyznania okresowej renty rodzinnej.
Nawet 329 tys. zł w 17 lat. Tyle mogła otrzymać pani Lucyna
A ile pieniędzy mogła przez te lata nie otrzymać pani Lucyna? Jeżeli kwota 1900 zł była kwotą brutto stanowiącą podstawę obliczenia renty rodzinnej, to przy jednej osobie uprawnionej świadczenie wynosiłoby 85 procent tej kwoty, czyli 1615 zł miesięcznie. Przy czysto hipotetycznym założeniu pobierania takiej renty przez pełne 17 lat daje to 329 460 zł brutto. I to bez uwzględnienia corocznej waloryzacji świadczeń, która mogłaby znacząco zwiększyć tę sumę. Rzeczywista wysokość renty oraz okres, za który pani Lucyna spełniała warunki do jej otrzymywania, wymagają jednak indywidualnego ustalenia. Znaczenie ma również to, czy pobierała inne świadczenia.
Czy ZUS wypłaci pieniądze za poprzednie lata?
Najbardziej dotkliwe jest jednak to, że pieniądze za minione lata nie muszą już do niej trafić. Zgodnie z art. 129 ustawy ZUS co do zasady wypłaca rentę rodzinną nie wcześniej niż od miesiąca, w którym został złożony wniosek. Oznacza to, że nawet osoba spełniająca warunki do świadczenia od wielu lat nie może automatycznie domagać się jego wypłaty za cały wcześniejszy okres. Sam brak wiedzy o przysługującym prawie nie stanowi podstawy do wypłaty wieloletnich zaległości.
Pośrednik może kosztować kilka miesięcznych świadczeń. Wniosek do ZUS jest bezpłatny
Czy zatem potrzebny jest pośrednik, który za złożenie wniosku i prowadzenie sprawy aż do uzyskania ostatecznego rozstrzygnięcia pobiera niekiedy wynagrodzenie odpowiadające kilku miesięcznym świadczeniom? Niekoniecznie. Każda zainteresowana osoba może bezpłatnie zwrócić się do placówki ZUS, uzyskać informacje o warunkach przyznania renty rodzinnej oraz pomoc przy wypełnieniu wniosku.
Wniosek na formularzu ERR można złożyć osobiście, przesłać pocztą, przekazać przez platformę eZUS albo zgłosić ustnie do protokołu w placówce Zakładu. Co istotne, jeżeli zmarły wcześniej pobierał rentę z ZUS, dokumentów znajdujących się już w jego aktach emerytalno-rentowych nie trzeba ponownie przedkładać.
– Zanim podpiszemy umowę z firmą, która obiecuje nam uzyskanie świadczenia, sprawdźmy najpierw, czy nie możemy załatwić sprawy samodzielnie i bez ponoszenia wysokich kosztów. Przypadek pani Lucyny pokazuje, jak ważna jest wiedza o przysługujących prawach. Chodzi nie tylko o pomoc jednej osobie, lecz także o dotarcie do wszystkich, którzy od lat mogą nie korzystać z należnych im świadczeń – podkreśla mec. Lech Obara, prezes Stowarzyszenia Patria Nostra.