Od miesięcy zapowiadane zmiany wreszcie stają się faktem. Od 1 stycznia 2026 roku zacznie obowiązywać największa od dziesięcioleci korekta zasad polskiej ortografii. To, co do tej pory było uznawane za błąd, w wielu przypadkach stanie się formą poprawną. Zmiany dotyczą codziennego pisania – w szkołach, urzędach, mediach i internecie – i obejmują zarówno wielkie litery, jak i pisownię łączną oraz rozdzielną.
Od 1 stycznia 2026 roku zmieniają się zasady polskiej ortografii
Nowe reguły zostały opracowane przez Rada Języka Polskiego i wejdą w życie wraz z początkiem 2026 roku. Ich celem jest uproszczenie zapisu, ujednolicenie zasad i ograniczenie wyjątków, które przez lata sprawiały trudność nawet osobom dobrze znającym język. Zmiany mają charakter konwencjonalny, co oznacza, że nie ingerują w system gramatyczny języka, lecz porządkują sposób zapisu wyrazów i nazw. Łącznie wprowadzono 11 nowych zasad.
Wielka litera w nazwach mieszkańców miast, dzielnic i wsi
Od nowego roku nazwy mieszkańców miast, dzielnic, osiedli i wsi będą zapisywane wielką literą. Poprawne staną się więc formy takie jak Warszawianin, Olsztynianka, Mokotowianin czy Chochołowianin.
Jednocześnie dopuszczono podwójny zapis nieoficjalnych nazw etnicznych i potocznych określeń narodowości – zarówno małą, jak i wielką literą. Oznacza to, że poprawne będą formy typu angol i Angol, żabojad i Żabojad czy makaroniarz i Makaroniarz.
Wielka litera nie tylko dla marki, ale i konkretnego produktu
Nowe zasady rozszerzają stosowanie wielkiej litery w nazwach wyrobów przemysłowych. Od 2026 roku wielką literą zapiszemy nie tylko nazwę marki, ale także pojedynczy egzemplarz produktu. Poprawne będzie więc zdanie: „Pod domem zaparkował czerwony Ford”, a nie wyłącznie „samochód marki Ford”.
Rozdzielna pisownia cząstek by ze spójnikami
Jedną z najbardziej praktycznych zmian jest wprowadzenie rozdzielnej pisowni cząstek by, bym, byś, byśmy, byście ze spójnikami. Od stycznia poprawny będzie zapis: „Zastanawiam się, czy by nie pojechać w góry”, zamiast dotychczasowego „czyby”.
Nie- zawsze łącznie z imiesłowami odmiennymi
Znikają wyjątki w zapisie cząstki nie- z imiesłowami przymiotnikowymi odmiennymi. Bez względu na znaczenie zapis będzie zawsze łączny. Poprawne staną się formy typu: niepisany, niezrobiony, nieśpiewający, niezauważony.
Ujednolicenie pisowni przymiotników od nazwisk i imion
Przymiotniki tworzone od nazwisk, zakończone na -owski, będą zapisywane małą literą niezależnie od znaczenia. Poprawne będą formy: dramat szekspirowski, koncert chopinowski, epoka zygmuntowska.
W przypadku przymiotników zakończonych na -owy, -in(-yn), -ów dopuszczono zapis zarówno małą, jak i wielką literą, co daje większą swobodę w tekstach literackich i publicystycznych.
Pół- bez spacji, ale czasem z łącznikiem
Człon pół- będzie zapisywany łącznie w takich wyrazach jak półzabawa, półnauka, półżartem czy półspał. Łącznik pojawi się natomiast w określeniach odnoszących się do jednej osoby, np. pół-Polka, pół-Francuzka.
Trzy dopuszczalne zapisy wyrażeń dźwiękonaśladowczych i powtórzeń
Nowe zasady dopuszczają trzy formy zapisu wyrażeń typu tuż-tuż, trzask-prask czy bij-zabij. Poprawne będą wersje z łącznikiem, z przecinkiem oraz zapis rozdzielny, co porządkuje dotychczasowe wątpliwości.
Rewolucja w wielkich literach nazw własnych
Zmiany obejmują także nazwy własne. Od 2026 roku wszystkie człony nazw komet zapiszemy wielką literą, np. Kometa Halleya. W nazwach obiektów przestrzeni publicznej wielką literą zapisywane będą wyrazy takie jak Aleja, Plac, Park, Kościół, Zamek czy Most, przy jednoczesnym zachowaniu małej litery w wyrazie ulica.
Wielką literą zapiszemy także wszystkie człony nazw lokali usługowych, gastronomicznych, instytucji kultury, a także orderów, nagród, odznaczeń i tytułów honorowych.
Nowe zasady pisowni przedrostków i cząstek wzmacniających
Przedrostki będą zapisywane łącznie z wyrazami pisanymi małą literą, a z wyrazami rozpoczynającymi się wielką literą – z łącznikiem, np. super-Europejczyk.
Dopuszczono także zapis rozdzielny cząstek takich jak super, ekstra, eko, mini, mega czy wege, jeśli mogą one funkcjonować jako osobne wyrazy.
Niby- i quasi- zawsze łącznie, a nie- bez wyjątków
Cząstki niby- i quasi- będą zapisywane łącznie z wyrazami pisanymi małą literą, np. nibyartysta, quasipostępowy. Z wyrazami pisanymi wielką literą zachowany zostanie łącznik.
Cząstka nie- będzie zawsze zapisywana łącznie z przymiotnikami i przysłówkami, także w stopniu wyższym i najwyższym. Poprawne staną się formy takie jak niemilszy, nienajlepszy, nienajstaranniej.
Okres przejściowy dla uczniów i maturzystów
W latach 2026–2030 w pracach egzaminacyjnych akceptowane będą zarówno dotychczasowe, jak i nowe zasady pisowni. Ma to ułatwić stopniowe oswojenie się ze zmianami i uniknąć chaosu w ocenianiu.
Zmiany w ortografii, które wejdą w życie od 1 stycznia 2026 roku, mają nie tyle rewolucjonizować język, co dostosować go do realnego użycia. To największe uporządkowanie zasad pisowni od kilkudziesięciu lat – i wszystko wskazuje na to, że szybko stanie się codziennością.
źródło: rjp.pan.pl