– Czuję się pokrzydzona i oszukana. Skończyłam już 70 lat, a nadal pracuję na pół etatu, aby godnie żyć. Przez całe swoje życie pracowałam jako nauczycielka, ucząc dzieci poszanowania prawa. A teraz prawnik ZUS zasłania się brakiem publikacji korzystnego dla mnie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, odmawiając mi ponownego, zgodnego z przepisami prawa, przeliczenia świadczeń emerytalnych – opowiada rozgoryczona pani Zofia, mieszkanka naszego regionu. – A przecież moja sytuacja jest prosta. Na skutek błędu organu rentowego, od wielu lat otrzymuję bezprawnie zmniejszoną emeryturę. Potwierdzają to zapadłe już w podobnych sprawach wyroki sądowe. Gdybym wiedziała, że konsekwencje będą takie, że moja docelowa emerytura będzie pomniejszona o wcześniej wypłacone świadczenia, w życiu bym się nie zdecydowała przejść na wcześniejszą emeryturę. Mając zaufanie do przepisów prawa, przecież nie mogłam tego przewidzieć! – dodaje wzburzona.
Na początku lipca 2025 r. prezes Trybunału Konstytucyjnego Bogdan Święczkowski wysłał list do prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Zbigniewa Derdziuka. Domaga się od instytucji natychmiastowego respektowania wyroku TK:
– „Osoby, które zdecydowały się na skorzystanie z wcześniejszej emerytury przed 6 czerwca 2012r., podejmowały taką decyzję na podstawie obowiązującego wówczas stanu prawnego, który nie przewidywał pomniejszenia zgromadzonego kapitału emerytalnego o świadczenia pobrane w okresie wcześniejszej emerytury. Ufały, że państwo nie zmieni tych reguł, tymczasem zostały one zmodyfikowane, nie dając ubezpieczonym możliwości stosownej reakcji” – pisze prezes TK w stanowisku do ZUS.
Co bulwersujące – sprawa dotyczy ponad 100 tys. osób, które korzystając z przepisów najpierw przeszły na wcześniejszą emeryturę i potem finansowo na tym straciły. Bo potem, kiedy osiągnęły powszechny wiek emerytalny i chciały przejść na docelową emeryturę, miały pomniejszone wypłaty o wypłacone już kwoty.
Tak jak pani Zofia.
Dodajmy, że Trybunał Konstytucyjny rok wcześniej już wypowiedział się w tej sprawie.
4 czerwca 2024r. (sprawa SK 140/20) wydał orzeczenie, że takie przepisy są niezgodne z konstytucją. Sęk w tym, że mimo korzystnego dla seniorów orzeczenia, przepisy nie zostały zmienione. Orzeczenie Trybunału było jednoznaczne. ZUS powinien przeliczyć świadczenia zgodnie z wyrokiem i wypłacić wyrównanie. ZUS jednak odrzuca wnioski emerytów. Przyjmuje, iż obowiązuje tu bezwzględnie zasada „prawo nieopublikowane nie jest prawem” i dopóki w Dzienniku Ustaw nie zostanie opublikowane wspomniane wyżej orzeczenie, nie zamierza odstąpić od odzyskiwania pieniędzy przekazanych emerytom.
– ZUS zachowuje się tak, jakby argumentacja prawna, przywołana w orzeczeniu TK z 4 czerwca 2024r. w ogóle nie miała znaczenia – dodaje mec. Olga Malinowska z kancelarii prawnej mec. Lecha Obary z Olsztyna.
Zdaniem mec. Malinowskiej, wprawdzie art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej nadal formalnie obowiązuje, jednak już samo ogłoszenie wyroku przez Trybunał obala domniemanie konstytucyjności tego przepisu. Co ma znaczenie praktyczne, ponieważ sądy – stosując tzw. kontrolę incydentalną – mogą, a nawet powinny, uwzględniać w swoich orzeczeniach stanowisko TK, dokonując wykładni przepisów w zgodzie z Konstytucją (art. 8 ust. 2 Konstytucji RP).
Podobne stanowisko zajął Sąd Najwyższy w wyroku z 6 maja 2021 r. (III USKP 52/21), dotyczącym mężczyzny pobierającego wcześniejszą emeryturę nauczycielską. Wskazano, że sądy mają obowiązek zapewnić zgodność rozstrzygnięć z Konstytucją, prawem unijnym i konwencjami międzynarodowymi, również przez odmowę zastosowania wadliwych przepisów lub ich interpretację w duchu konstytucyjnym. Bezpośrednie stosowanie Konstytucji w praktyce orzeczniczej sądów jest bowiem nie tylko dopuszczalne, ale konieczne dla ochrony praw jednostki.
Sąd Najwyższy odniósł się także do wspomnianego art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej wskazując, iż przepis ten należy interpretować w świetle art. 2 Konstytucji RP, który wyraża zasadę zaufania obywateli do państwa. Już wcześniej zauważył to także Trybunał Konstytucyjny, który w wyroku z 6 marca 2019 r. (sygn. P 20/16) podkreślił, że zmiana przez ZUS zasad obliczania emerytury, dokonana już po nabyciu wcześniejszego świadczenia, narusza lojalność państwa wobec obywatela. Ponadto w uchwale z 19 października 2017 r. (III UZP 6/17) Sąd Najwyższy stwierdził, że prawo do emerytury ustala się według przepisów obowiązujących w dniu złożenia wniosku. Oznacza to, że zastosowanie art. 25 ust. 1b nie budzi wątpliwości konstytucyjnych w odniesieniu do osób, które złożyły wniosek o emeryturę powszechną już po wejściu w życie tego przepisu. Jednak w przypadku osób które rozpoczęły pobieranie emerytury przed tą datą przepis ten zadziałał wstecznie, prowadząc do nieprzewidzianych, niekorzystnych skutków. Gdyby osoby te znały wcześniej konsekwencje nowych przepisów, mogłyby nie zdecydować się bowiem na przejście na wcześniejszą emeryturę.
Trybunał Konstytucyjny zaznaczył również, że istotą problemu nie jest samo ustalenie wysokości świadczenia, ale zmiana mechanizmu jego ustalenia. Osoby korzystające z wcześniejszych emerytur zostały bowiem zaskoczone nowymi, niekorzystnymi regulacjami, które skutkowały obniżeniem wysokości świadczenia, mimo że – w chwili składania wniosku – nie mogły przewidzieć takiej zmiany. W ocenie Trybunału taka konstrukcja przepisów narusza zasadę zaufania obywateli do państwa i prawo do zabezpieczenia społecznego. Osoby podlegające obecnie temu niekorzystnemu dla nich rozwiązaniu prawnemu wpadły w swoistą „pułapkę legislacyjną”, polegającą na tym, że nie mogły mieć świadomości, że w przyszłości pobrane z tego tytułu świadczenia obniży im podstawę naliczania emerytury należnej po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego.
Tak więc przytoczona historia pani Zofii to nie tylko jej osobista tragedia, ale także sygnał ostrzegawczy dla władz i instytucji odpowiedzialnych za emerytury i renty. Należy zadbać o transparentność działań, skuteczność rozpatrywania odwołań oraz zapewnienie obywatelom jasnych informacji o przebiegu spraw. Zwłaszcza w kontekście orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, które mogą mieć kluczowe znaczenie dla wielu osób w podobnej sytuacji.
– Uważam, że pani Zofia powinna wygrać z ZUS przed sądem. Tak jak wygrali inni w analogicznych sprawach. 3 lipca 2024r. Sąd Okręgowy w Szczecinie (sygn. akt VI U 528/24) zmienił zaskarżoną decyzję ZUS, nakazując organowi rentowemu ponownie obliczyć wysokość emerytury ubezpieczonego w wieku powszechnym, a przy obliczaniu jej wysokości pominąć przepis art. 25 ust. 1b ustawy z 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z FUS – mówi mec. Lech Obara. – Podobnie postanowił Sąd Okręgowy w Bielsku-Białej w wyroku z dnia 15 października 2024r.( sygn. akt VIU 1016/24) oraz Sąd Okręgowy w Częstochowie w wyroku z dnia z 15 stycznia 2025 r. (sygn. akt IV U 1089/24). Spodziewamy się, że teraz ruszy lawina spraw, bo w końcu ludzie walczą o należne im pieniądze – podsumowuje mec. Obara.
„Ostry dyżur prawniczy” prawników kancelarii mec. Lecha Obary.
Wspólnie pomóżmy osobom, którym ZUS odmówił ponownego, zgodnego z przepisami prawa, przeliczenia świadczeń emerytalnych.
W związku z bardzo dużym zainteresowaniem, licznymi pytaniami oraz prośbami o pomoc w zakresie rozwiązywania problemów emerytów, którym ZUS odmawia ponownego, zgodnego z przepisami prawa, przeliczenia świadczeń emerytalnych, kontynuujemy „Ostry dyżur prawniczy”, podczas którego udzielimy bezpłatnych konsultacji osobom zainteresowanym.
Podczas dyżuru prawnicy renomowanej olsztyńskiej Kancelarii Radcy Prawnego Lecha Obary telefonicznie będą odpowiać na pytania, związane z tym zagadnieniem. Zainteresowane osoby mogą kontaktować się telefonicznie w czwartek, 28 sierpnia 2025r. w godz. 12-14 pod numerem telefonu: 600 609 019 (r. pr. Olga Malinowska).