Jak zachowają się mieszkańcy w obliczu poważnego kryzysu? Co sprawia, że jedne społeczności potrafią skutecznie współpracować w sytuacji zagrożenia, a inne ulegają panice i dezinformacji? Odpowiedzi na te pytania będą szukać naukowcy z kilku krajów, w tym badacze z Olsztyna. Międzynarodowe przedsięwzięcie otrzymało finansowanie NATO, a jego wyniki mogą mieć szczególne znaczenie dla mieszkańców Warmii i Mazur.
NATO sfinansuje badania z udziałem Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego
Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie dołączył do międzynarodowego projektu badawczego „Social Cohesion, Resilience and Preparedness in Poland & Ukraine” (LOCALE). Przedsięwzięcie otrzymało finansowanie w ramach programu NATO Science for Peace and Security (SPS), wspierającego współpracę naukową w obszarach związanych z bezpieczeństwem.
Projekt został zatwierdzony przez NATO Partnerships and Cooperative Security Committee. W jego realizację zaangażowani są naukowcy z Wielkiej Brytanii, Polski i Ukrainy.
Badania potrwają 24 miesiące. W tym czasie eksperci będą analizować, jak społeczności cywilne radzą sobie z zagrożeniami wynikającymi z wojny, kryzysów bezpieczeństwa oraz działań destabilizujących.
Zobacz również:
Ważnym obszarem badań będzie wschodnia Polska, w tym regiony szczególnie narażone na konsekwencje konfliktu zbrojnego za wschodnią granicą.
Dlaczego Warmia i Mazury mają szczególne znaczenie?
Położenie województwa warmińsko-mazurskiego sprawia, że kwestie bezpieczeństwa nabierają tu szczególnego znaczenia. Region graniczy z rosyjskim obwodem królewieckim, a sytuacja geopolityczna w tej części Europy wymaga uwzględnienia nie tylko zagrożeń militarnych, ale również społecznych.
Właśnie dlatego udział naukowców z Olsztyna jest istotnym elementem międzynarodowego przedsięwzięcia. Badacze chcą ustalić, co decyduje o zdolności lokalnych społeczności do skutecznego reagowania na niebezpieczeństwo. Nie chodzi wyłącznie o przygotowanie instytucji państwowych czy służb mundurowych, ale także o zachowania zwykłych obywateli.
W sytuacjach kryzysowych ogromne znaczenie mogą mieć wzajemne zaufanie, dostęp do wiarygodnych informacji oraz umiejętność współpracy między mieszkańcami a lokalnymi instytucjami.
Jak społeczeństwo reaguje na dezinformację i panikę?
Jednym z najważniejszych zagadnień projektu LOCALE będzie odporność społeczeństwa na zagrożenia hybrydowe. Współczesne konflikty nie ograniczają się do działań prowadzonych na polu walki. Destabilizacja może następować również poprzez rozpowszechnianie fałszywych informacji, wzbudzanie niepokoju czy osłabianie zaufania do instytucji publicznych. Naukowcy sprawdzą, jakie mechanizmy pomagają społecznościom zachować spójność i zdolność do działania w takich okolicznościach.
Szczególna uwaga zostanie poświęcona roli samorządów, szkół, służb ratunkowych, organizacji społecznych i rodzin. To właśnie te środowiska mogą odgrywać kluczową rolę w przekazywaniu informacji, organizowaniu pomocy i ograniczaniu negatywnych skutków kryzysów.
Badacze spróbują również odpowiedzieć na pytanie, dlaczego niektóre społeczności skuteczniej przeciwstawiają się dezinformacji, podczas gdy inne stają się bardziej podatne na panikę i podziały.
Naukowcy z Olsztyna w międzynarodowym zespole
Ze strony Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego projektem kieruje dr hab. Beata Krzywosz-Rynkiewicz, prof. UWM, psycholożka zajmująca się badaniami nad funkcjonowaniem społecznym człowieka. W realizację przedsięwzięcia zaangażowany jest również dr hab. Marcin Chełminiak, prof. UWM, politolog.
Całym międzynarodowym konsorcjum kieruje dr Marek Palace z Liverpool John Moores University w Wielkiej Brytanii. Jest on także profesorem wizytującym UWM i prowadzi zajęcia na kierunku psychologia w Olsztynie.
Wśród partnerów projektu znalazły się również Uniwersytet Jagielloński, reprezentowany przez prof. Małgorzatę Kossowską, Ukrainian Military Medical Academy z prof. Yuliią Tretyakovą, Institute of Social and Political Psychology NAES of Ukraine z prof. Iryną Hubeladze oraz Taras Shevchenko National University of Kyiv, reprezentowany przez prof. Svitlanę Paschenko.
Połączenie wiedzy psychologów, politologów i badaczy zajmujących się bezpieczeństwem ma pozwolić na kompleksowe spojrzenie na zachowania społeczeństw w warunkach zagrożenia.
Badania obejmą Polskę i Ukrainę. Co będą analizować eksperci?
Projekt LOCALE wyróżnia się podejściem do kwestii bezpieczeństwa. Zamiast koncentrować się przede wszystkim na decyzjach wojskowych i politycznych, naukowcy skupią się na cywilnym wymiarze przygotowania do sytuacji kryzysowych.
Wykorzystają badania ankietowe, wywiady oraz scenariusze badawcze, które pozwolą przeanalizować reakcje ludzi na różne rodzaje zagrożeń.
Analizy będą prowadzone na kilku poziomach – od zachowań pojedynczych osób, przez funkcjonowanie społeczności lokalnych, aż po relacje międzynarodowe.
Ważnym elementem przedsięwzięcia będzie porównanie doświadczeń społeczeństw Polski i Ukrainy. Ukraina od kilku lat zmaga się z pełnoskalową rosyjską agresją, co pozwala badać funkcjonowanie społeczności w warunkach rzeczywistego konfliktu zbrojnego. Z kolei analiza sytuacji we wschodniej Polsce ma pomóc w lepszym zrozumieniu przygotowania społeczeństwa na potencjalne kryzysy.
Wyniki badań mogą pomóc samorządom i partnerom NATO
Efektem dwuletniej pracy międzynarodowego zespołu mają być rekomendacje dotyczące wzmacniania odporności społecznej oraz przygotowania mieszkańców na sytuacje kryzysowe. Wnioski zostaną opracowane na podstawie zebranych danych i skierowane do władz cywilnych oraz partnerów NATO.
Mogą one pomóc w tworzeniu skuteczniejszych sposobów komunikowania zagrożeń, budowaniu zaufania społecznego oraz rozwijaniu współpracy między instytucjami a mieszkańcami. Dla Warmii i Mazur, ze względu na położenie przy granicy z Rosją, rezultaty projektu mogą mieć szczególnie praktyczne znaczenie.
Badania prowadzone z udziałem olsztyńskich naukowców mają pokazać, że bezpieczeństwo państwa zależy nie tylko od potencjału militarnego i działań służb, lecz również od przygotowania społeczeństwa, jego zdolności do współpracy oraz odporności na próby destabilizacji.
źródło: WNS UWM
