Ma ponad 400 lat, blisko 600 stron i zachowaną renesansową oprawę. Na grudniową aukcję trafi pierwsze polskie wydanie kroniki Marcina Kromera, jednego z najważniejszych historyków dawnej Rzeczypospolitej i biskupa warmińskiego. Inny egzemplarz tego samego wydania sprzedano trzy lata temu za ponad 46 tys. zł.
Starodruk zostanie wystawiony 5 grudnia podczas 76. Aukcji Książek i Grafiki warszawskiego Antykwariatu Lamus, organizowanej za pośrednictwem platformy OneBid. Cena wywoławcza wynosi 18 tys. zł.
Przedmiotem licytacji jest wydana w Krakowie w 1611 roku kronika „O sprawach, dziejach i wszystkich innych potocznościach koronnych polskich ksiąg XXX”. To pierwsze polskie wydanie monumentalnego dzieła Marcina Kromera, przełożonego z łaciny przez Marcina Błażowskiego.
Oryginał ukazał się w Bazylei w 1555 roku, a więc 56 lat wcześniej. Kromer opisał w nim dzieje Polski od najdawniejszych czasów do 1506 roku. Wykorzystał między innymi wcześniejsze kroniki i dokumenty z królewskich archiwów.
Zobacz również:
Dzieło miało przybliżyć historię Polski zagranicznym czytelnikom. Zyskało uznanie europejskich intelektualistów, a w 1580 roku polski sejm publicznie podziękował Kromerowi za jego pracę.
Co ciekawe, polskie tłumaczenie ukazało się dopiero 22 lata po śmierci autora.
Cztery stulecia w skórzanej oprawie
Wystawiony na aukcję egzemplarz zachował renesansową oprawę ze skóry, ozdobioną tłoczeniami. Widoczne są również pozostałości dawnych klamer służących do zamykania księgi. Na wyklejkach przetrwały odręczne zapiski i próby pióra, a także częściowo nieczytelny podpis dawnego właściciela.
Książka nie uniknęła upływu czasu. Niektóre karty poddano konserwacji, naprawiano również uszkodzone marginesy. Według opisu aukcyjnego zasadnicza część tekstu zachowała się jednak w bardzo dobrym stanie.
Podobną kronikę sprzedano za ponad 46 tys. zł
Jak wysoko może wzrosnąć cena podczas grudniowej licytacji? Pewną wskazówką są wyniki wcześniejszych aukcji. W 2023 roku sprzedano egzemplarz tego samego wydania kroniki z 1611 roku za 46 200 zł. Cena wywoławcza wynosiła 22 tys. zł.
Co ciekawe, sprzedany wówczas starodruk nie był w pełni kompletny. Jego karta tytułowa została odtworzona na starym papierze, podobnie jak osiem kart końcowego indeksu. Mimo tych braków znalazł nabywcę.
Wysokie ceny osiągają również wcześniejsze, łacińskie wydania dzieł Kromera. W listopadzie 2025 roku egzemplarz kroniki z 1558 roku, zachowany w bogato zdobionej oprawie z epoki, sprzedano za równowartość około 28,4 tys. zł.
Wartość takich ksiąg zależy nie tylko od ich wieku i rzadkości, ale również od stanu zachowania, kompletności oraz rodzaju oprawy. Dlatego nawet egzemplarze tego samego wydania mogą osiągać bardzo różne ceny.
Kim był Marcin Kromer?
Dla mieszkańców Warmii nazwisko Kromera ma szczególne znaczenie. Urodzony w 1512 roku w Bieczu humanista, historyk i dyplomata był sekretarzem królewskim, a następnie jednym z najważniejszych hierarchów kościelnych w regionie.
Od 1570 roku zarządzał diecezją warmińską jako koadiutor biskupa Stanisława Hozjusza, a w 1579 roku sam został biskupem warmińskim. Rezydował na zamku w Lidzbarku Warmińskim, gdzie zmarł w 1589 roku. Pochowano go w katedrze we Fromborku.
Kromer zajmował się nie tylko sprawami Kościoła. Był także uczonym, autorem prac historycznych, politycznych i geograficznych. Wśród jego najważniejszych dzieł znalazła się również „Polonia”, szczegółowy opis państwa polskiego, jego mieszkańców, obyczajów i ustroju.
Jego książki do dziś są przechowywane w zbiorach muzealnych. Muzeum Warmii i Mazur w Olsztynie posiada między innymi łacińskie wydanie kroniki z 1568 roku.
Teraz kolejny egzemplarz słynnego dzieła trafi pod młotek. Czy osiągnie cenę zbliżoną do tej sprzed trzech lat, okaże się podczas grudniowej licytacji.