Za rok ta niewielka warmińska wieś będzie obchodziła wyjątkowy jubileusz 200-lecia. Zanim jednak pojawią się oficjalne uroczystości, mieszkańcy zaglądają do starych albumów, szuflad i rodzinnych archiwów. To właśnie tam mogą kryć się zdjęcia, dokumenty i wspomnienia, które pokażą historię zupełnie inaczej niż urzędowe kroniki.
Szukają zdjęć, dokumentów i wspomnień
W przyszłym roku Nowa Kaletka będzie obchodziła 200-lecie. W związku z jubileuszem gmina Purda wspólnie z sołectwem rozpoczęła projekt, którego celem jest przedstawienie historii miejscowości, ale przede wszystkim ludzi z nią związanych.
Samorząd zwrócił się do obecnych i byłych mieszkańców Nowej Kaletki, a także wszystkich osób w jakikolwiek sposób związanych ze wsią, z prośbą o przejrzenie rodzinnych archiwów.
Poszukiwane są stare fotografie i dokumenty dotyczące miejscowości. Cenne mogą okazać się zarówno zdjęcia przedstawiające ważne wydarzenia, jak i zwyczajne sceny z codziennego życia: mieszkańców, ich domy, gospodarstwa, szkołę, uroczystości rodzinne czy pracę.
Organizatorów interesują również wspomnienia z okresu powojennego oraz historie sięgające wcześniejszych czasów, zachowane w rodzinach dzięki opowieściom rodziców, dziadków i pradziadków.
Osoby, które chcą włączyć się w przedsięwzięcie, mogą kontaktować się z sołtysem Nowej Kaletki Tomaszem Piłatem pod numerem telefonu 600 440 250.
Wszystko zaczęło się na leśnym karczowisku
Historia miejscowości sięga początku XIX wieku, choć jej korzenie są jeszcze starsze. Jak podaje Gmina Purda, Nowa Kaletka powstała w wyniku administracyjnego podziału istniejącej od XVII wieku Kaletki. Oficjalnie nastąpiło to 20 stycznia 1827 roku. Właśnie od tej daty liczony jest wiek miejscowości.
Jeszcze przed formalnym utworzeniem wsi istniała w tym miejscu kolonia Kaletki. Powstawała po 1800 roku na leśnym karczowisku położonym na południe od starszej osady. Zamieszkiwali ją przede wszystkim robotnicy leśni.
Miejscowość rozwijała się szybko. W 1876 roku otrzymała status samodzielnej gminy wiejskiej i pod względem liczby mieszkańców wyprzedziła Starą Kaletkę. Dzisiejsza Nowa Kaletka leży około 3,5 km na południowy zachód od Butryn, przy drodze prowadzącej w kierunku Jedwabna. W źródłach pojawiają się także dawne nazwy miejscowości: Neu Kaletka, a od 1938 roku Hermansort.
Polska szkoła była jednym z najważniejszych miejsc we wsi
Szczególne miejsce w historii Nowej Kaletki zajmuje edukacja. Szkoła funkcjonowała tutaj już w XIX wieku. Uczęszczał do niej m.in. urodzony w 1873 roku Michał Lengowski, późniejszy poeta i działacz warmiński.
Znaczna część mieszkańców miejscowości posługiwała się językiem polskim. W czasach Prus Wschodnich miejscowa społeczność podejmowała starania o możliwość nauczania dzieci po polsku. Już w 1923 roku Polsko-Katolickie Towarzystwo Szkolne na Warmię zebrało deklaracje rodziców dotyczące nauczania religii i języka polskiego.
Przełom nastąpił 10 kwietnia 1929 roku. Tego dnia oficjalnie rozpoczęła działalność polska szkoła w Nowej Kaletce. Według serwisu „Kopernik na Warmii” była najliczniejszą spośród polskich szkół funkcjonujących na Warmii w latach 1929–1939 i jedną z pierwszych czterech uruchomionych w 1929 roku. Podczas jej otwarcia obecnych było 41 dzieci wraz z rodzicami. Pierwszym kierownikiem placówki został Edward Turowski.
We wsi działały także polskie przedszkole oraz drużyna ZHP, prowadzone przez Otylię Teschner-Grotową. Według informacji Gminy Purda do Związku Polaków w Niemczech należało 30 mieszkańców miejscowości.
Polska szkoła działała niemal do samego wybuchu II wojny światowej. 25 sierpnia 1939 roku nauczyciel Józef Groth został aresztowany, a placówkę zamknięto.
W starych albumach może kryć się historia wsi
Właśnie dlatego przygotowania do 200-lecia nie mają ograniczyć się jedynie do odtworzenia najważniejszych dat. Gmina i sołectwo chcą pokazać Nową Kaletkę przez pryzmat jej mieszkańców.
Rodzinne fotografie i dokumenty mogą uzupełnić oficjalne źródła o historie, których do tej pory nigdzie nie zapisano. Szczególnie ważne mogą być materiały z pierwszych lat po II wojnie światowej, ale także rodzinne przekazy dotyczące wcześniejszych mieszkańców miejscowości.
Pomóc mogą również wspomnienia – opowieści o dawnych sąsiadach, pracy w lesie i gospodarstwach, szkole, lokalnych zwyczajach, uroczystościach czy o tym, jak przez dziesięciolecia zmieniała się wieś.
W 2027 roku od administracyjnego utworzenia Nowej Kaletki minie dokładnie 200 lat. Zanim rozpocznie się jubileusz, mieszkańcy mają więc szansę wspólnie stworzyć możliwie pełny obraz dwóch stuleci swojej małej ojczyzny.
źródła: Gmina Purda, Encyklopedia Warmii i Mazur, Kopernik na Warmii
