Miało być pięknie, a wyszło jak zwykle. Tak dziś można podsumować realizację programu „Czyste Powietrze”. Tak też stało się w przypadku Pana Piotra z Olsztyna, który po pomoc zgłosił się do olsztyńskiej kancelarii mec. Lecha Obary.
„Obiecanego pieca wykonawca mi nie zainstalował. Mimo że Wojewódzki Fundusz wysłał mu z góry pieniądze za te prace” – mówi pan Piotr. „Nie dość tego, żądają ode mnie, a nie od wykonawcy, zwrotu tych pieniędzy. I to z wysokimi odsetkami” – dodaje. „Zapożyczyłem się. Oddałem. Na razie bez odsetek. Tymczasem Fundusz wpisał mnie do rejestru dłużników.”
Jako „dłużnik” pan Piotr przez 5 lat nie otrzyma kredytu ani nie skorzysta z zakupów ratalnych.
Media podają, że w skali kraju takich rodzin jest ponad 13 tysięcy. Większość z nich nie stać na pomoc prawną. Ich dochód uprawniający do 100-procentowej dotacji nie mógł przekroczyć 1,1 tys. zł na osobę w rodzinie lub 1,8 tys. zł w przypadku osoby samotnej.
Kancelaria mec. Obary reprezentowała m.in. panią Zofię z Dobrego Miasta – bohaterkę licznych artykułów prasowych i reportaży telewizyjnych. Seniorka już drugą zimę mieszka praktycznie bez ogrzewania.
„Podkreślamy, że Fundusz na razie nie kwapi się, by samodzielnie odzyskiwać pieniądze od nieuczciwych wykonawców” – mówi mec. Lech Obara. „Ale jest nadzieja, że może się to zmienić.” – dodaje.
Specustawa dla poszkodowanych – na jakim etapie są prace?
Wreszcie szykuje się specustawa, która ma spowodować wstrzymanie dochodzenia wierzytelności od beneficjentów poszkodowanych w programie „Czyste Powietrze” i dochodzenie tych pieniędzy od nieuczciwych wykonawców.
Specustawa jest jednak dopiero na etapie konsultacji społecznych.
„I w tych konsultacjach chcemy wziąć udział jako strona społeczna. Tym bardziej że wiemy, co zrobić, żeby „uzdrowić” ten system” – zapowiada mec. Lech Obara, prezes Stowarzyszenia Patria Nostra – Centrum Praw Wykluczonych.
Wiceminister klimatu Krzysztof Bolesta poinformował media, że finalizacja działań może potrwać nawet kilka miesięcy. Dodał, że specustawa nie będzie działać „z automatu”. Beneficjenci programu, aby Fundusz im zawiesił spłatę wierzytelności, będą sami musieli zawiadomić organy ścigania o „przestępstwie” wykonawcy. Następnie powinni złożyć do Funduszu wniosek o zawieszenie spłaty „długu”. Dopiero wtedy Fundusz będzie kontynuował postępowanie karne oraz dochodził zwrotu pieniędzy od wykonawcy na drodze cywilnej.
Kontrowersje wokół obowiązków Funduszu
„Mamy kilka zastrzeżeń do tej specustawy. Uważamy, że aby realnie pomóc pokrzywdzonym, trzeba rozważyć kilka naszych postulatów, które zgłosimy do Sejmu” – kontynuuje mec. Lech Obara. „Przede wszystkim wszystkie postępowania wobec pokrzywdzonych zawiesić. Ale i nie zapomnieć o wykreśleniu naszych pokrzywdzonych beneficjentów programu z rejestru dłużników” – uzupełnia r.pr. Szymon Dwórznik z Centrum Praw Wykluczonych Stowarzyszenia Patria Nostra. „Przypomnijmy, że są to ludzie o bardzo niskich dochodach, starsi i częstokroć też o mizernej świadomości prawnej. Nałożenie na nich obowiązku pisania zawiadomień do prokuratury jest absurdalne” – dodaje.
Zgodnie z art. 304 k.p.k. to przede wszystkim na Funduszu ciąży obowiązek zawiadomienia organów ścigania o przestępstwie, gdy „dowiedziały się o popełnieniu przestępstwa ściganego z urzędu”.
Instytucja powinna uczynić to niezwłocznie po uzyskaniu informacji o nieuczciwych działaniach wykonawcy. Obowiązek ten wynika z przepisów prawa, a jego niedopełnienie może skutkować odpowiedzialnością karną z art. 231 k.k.
Apel do parlamentarzystów i pilne zawieszenie egzekucji
W związku z tymi obowiązkami Fundusz – zdaniem prawników – powinien aktywnie zaangażować się w sprawy poszkodowanych, zwłaszcza jeśli żąda od nich zawiadomienia o podejrzeniu przestępstwa.
Kancelaria mec. Obary, reprezentująca Centrum Praw Wykluczonych Stowarzyszenia Patria Nostra, zapowiada zwrócenie się do posłów i senatorów z regionu o poparcie oraz doprecyzowanie zgłaszanych postulatów. Najważniejsze jednak, aby – jeszcze przed uchwaleniem ustawy – zawiesić postępowania egzekucyjne wobec pokrzywdzonych.
