W Centrum Edukacji i Inicjatyw Kulturalnych w Olsztynie odbyła się premiera wyjątkowego dokumentu, który łączy historię z nowoczesną technologią. Film „Brąswałd – obrazy z niepamięci” w reżyserii Adama Błaszczoka zabiera widzów w niezwykłą podróż w czasie, pokazując dzieje warmińskiej wsi i jej mieszkańców w zupełnie nowym świetle – dzięki sztucznej inteligencji.
Film, który ożywia przeszłość. Brąswałd i ksiądz Walenty Barczewski w cyfrowym obrazie historii
Produkcja opowiada historię Brąswałdu – malowniczej wsi położonej w gminie Dywity, nieopodal Olsztyna. To opowieść o ludziach, ich codziennym życiu i duchowym centrum wsi – neogotyckim kościele św. Katarzyny Aleksandryjskiej. Szczególne miejsce w filmie zajmuje postać księdza Walentego Barczewskiego – proboszcza, patrioty i społecznika, który na przełomie XIX i XX wieku był jedną z najważniejszych postaci polskiego ruchu narodowego na Warmii.
Twórcy filmu wykorzystali najnowsze technologie sztucznej inteligencji, by ożywić archiwalne fotografie i odtworzyć brakujące elementy dawnych scen. Dzięki temu widzowie mogą zobaczyć, jak mogły wyglądać prace przy budowie świątyni w latach 1894–1896, życie codzienne mieszkańców oraz niezwykłe detale wsi sprzed ponad stu lat.
AI w służbie historii. Nieoczekiwane efekty i „duchy przeszłości” w animacjach
Jak podkreślają twórcy, praca nad filmem była jednocześnie eksperymentem artystycznym i technologicznym. Sztuczna inteligencja nie tylko pomogła w rekonstrukcji utraconych obrazów, ale czasem sama dodawała do nich nieplanowane elementy – tzw. „halucynacje AI”. W niektórych animacjach pojawiały się sylwetki, cienie lub postacie, które wydawały się obserwować bohaterów – tworząc efekt na pograniczu dokumentu i metafizyki.
Film stał się dzięki temu nie tylko dokumentem o historii, ale także refleksją nad pamięcią, tożsamością i granicami między rzeczywistością a cyfrowym wyobrażeniem przeszłości.
Reżyser filmu, dr Adam Błaszczok z Instytutu Dziennikarstwa i Komunikacji Społecznej Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego, podkreśla, że projekt zrodził się z fascynacji Warmią i jej nieopowiedzianymi jeszcze historiami. Współpracował przy nim m.in. dr Miłosz Babecki, który odpowiadał za stworzenie sekwencji generowanych przez AI.
Premiera w Olsztynie z udziałem twórców i samorządowców. Film trafi do Telewizji Polskiej
Uroczysta premiera filmu odbyła się 28 października w Auli CEiIK im. Aleksandry Wasilewskiej w Olsztynie. Wydarzenie zgromadziło liczną publiczność – mieszkańców Brąswałdu, sympatyków Warmii oraz przedstawicieli samorządu. Wśród gości znaleźli się m.in. wicemarszałkini województwa warmińsko-mazurskiego Katarzyna Sobiech, kierownik Warmińsko-Mazurskiego Funduszu Filmowego Bogumił Osiński, wójt gminy Dywity Agnieszka Sakowska-Hrywniak oraz ksiądz Stanisław Tkacz – obecny proboszcz parafii w Brąswałdzie.
Po projekcji odbyła się dyskusja z twórcami, podczas której poruszono temat wykorzystania sztucznej inteligencji w dokumentach historycznych. Film, współfinansowany przez Warmińsko-Mazurski Fundusz Filmowy kwotą 151 tysięcy złotych, został także koprodukowany przez Centrum Edukacji i Inicjatyw Kulturalnych w Olsztynie.
W planach jest emisja filmu w Telewizji Polskiej oraz zgłoszenie go do ogólnopolskich konkursów dokumentalnych.
Z czego słynie Brąswałd i dlaczego ta warmińska wieś jest wyjątkowa
Brąswałd to jedna z najstarszych i najbardziej urokliwych wsi na Warmii, położona w gminie Dywity, kilka kilometrów od Olsztyna. To właśnie tutaj urodziła się Maria Zientara-Malewska – poetka, nauczycielka i działaczka oświatowa, uznawana za jedną z najważniejszych postaci warmińskiej kultury XX wieku. Jej rodzinny dom w Brąswałdzie zachował się do dziś i stanowi ważny punkt na mapie miejsc pamięci Warmii, będąc żywym świadectwem historii i tradycji tej ziemi.
Brąswałd znany jest również z neogotyckiego kościoła św. Katarzyny Aleksandryjskiej, wzniesionego z czerwonej cegły w latach 1894–1896 z inicjatywy księdza Walentego Barczewskiego – wybitnego duchownego i historyka regionu. Świątynia, ozdobiona polichromiami i symbolami narodowymi. Dziś wieś przyciąga turystów i miłośników historii, którzy chcą poznać jej niezwykłe dziedzictwo, zachowane w architekturze, kulturze i pamięci mieszkańców.
„Warmińskie Powązki” w Brąswałdzie
W Brąswałdzie znajduje się jeden z najpiękniejszych i najbardziej symbolicznych cmentarzy na Warmii. Miejscowi nazywają go „Warmińskimi Powązkami” – nekropolią, która stanowi pomnik lokalnej historii i tożsamości regionu.
Na cmentarzu spoczywają wybitni działacze społeczni i duchowni, w tym ks. Walenty Barczewski. Cmentarz w Brąswałdzie to prawdziwa skarbnica historii – zachowały się tu stare żeliwne krzyże, kamienne płaskorzeźby i unikalne epitafia, które opowiadają o dawnych mieszkańcach Warmii. Wśród grobów znajduje się również mogiła rodziny Żurawskich – bohaterów filmu „Żurawscy z Kajn”, którzy oddali życie za działalność propolską.
źródło: CEiK, własne