Niespodziewane odkrycie historyczne podczas budowy sieci tramwajowej w Olsztynie

Strona głównaOlsztynNiespodziewane odkrycie historyczne podczas budowy...

Wykonawca prac w pobliżu skrzyżowania al. Piłsudskiego z ul. Kościuszki odkopał artefakt, który rzuca nowe światło na historię naszego miasta.

Prace nad rozbudową sieci tramwajowej w Olsztynie są coraz bardziej zaawansowane. Jak przy wielu inwestycjach zdarzają się niespodziewane odkrycia, świadczące o historii miasta.

Wykonawca prac w pobliżu skrzyżowania al. Piłsudskiego z ul. Kościuszki odkopał kilka miesięcy temu drewnianą rurę. Teraz ten artefakt trafił do Muzeum Nowoczesności, które mieści się w Tartaku Raphaelsohnów. O odkryciu rozmawiamy z Rafałem Bętkowskim, badaczem i popularyzatorem historii Olsztyna, współtwórcą olsztyńskiego Muzeum Nowoczesności.

– Miał Pan tę rurę na oku od stycznia. Jak to się stało?
Rafał Bętkowski: – Pod koniec stycznia 2022 r. dostałem wiadomość, że robotnicy pracujący nad budową linii tramwajowej natknęli się w ziemi na drewnianą rurę na skrzyżowaniu ulic Kościuszki i Piłsudskiego. Niestety, byłem wtedy chory i nie mogłem tej informacji sprawdzić. Potem okazało się, że przewód został wydobyty i czeka na „zaopiekowanie”. Jako, że marzył mi się taki eksponat w Muzeum Nowoczesności postarałem się, by został nam przekazany.

– Na ile podobne artefakty są powszechne w Olsztynie i regionie? W jakim stopniu to znalezisko jest cenne?
– Drewniane wodociągi istniały w dawnych wiekach w bardzo wielu miastach. Na Warmii funkcjonowały m.in. w Reszlu, Lidzbarku Warmińskim, Dobrym Mieście, Barczewie, Olsztynie. Samo odnalezienie więc zabytkowych drewnianych przewodów nie powinno być sensacją. Może być nią natomiast możliwość ustalenia danych technicznych związanych z danym wodociągiem: przebiegu, usytuowania przewodów, ich średnicy, długości, połączeń, średnicy wywierconego otworu, gatunku drewna, z którego rury wykonano. Obecne odkrycie może sensacyjne nie jest, jest jednak bardzo ciekawe, świadczy ponadto o historii tego miejsca.

– Odnalezienie drewnianej rury wodociągowej na terenie budowy tramwajowej linii, w pobliżu skrzyżowania al. Piłsudskiego z ul. Kościuszki, należy traktować jako niespodziankę?
– Niewątpliwie tak, w tym miejscu drewnianego wodociągu bowiem nie było. Był tu natomiast otwarty kanał, którym woda przepływała ze zbiorników położonych po północnej stronie ówczesnego traktu klebarskiego, dzisiejszej al. Piłsudskiego, do zbiornika usytuowanego w rejonie obecnego Skweru Wakara, z którego wychodziły kierujące się do miasta wodociągi.

Olsztyn w skrócie. Na Twój e-mail.

Wybieramy najważniejsze wiadomości z Olsztyna. Możesz wypisać się w każdej chwili. Polityka prywatności.

– Choćby ze względu na miejsce jej odkopania – czy jest możliwość określenie, czy ta rura służyła bezpośredniemu transportowi wody do mieszkańców, czy mogła pełnić zupełnie inną funkcję?
– To wynika z historii miejsca. Tu gdzie dziś jest skrzyżowanie ulic Kościuszki i Piłsudskiego znajdował się kiedyś mostek, potem przepust pod drogą. Staw położony po północnej stronie traktu klebarskiego został potem przez miasto sprzedany, a następnie osuszony. Dziś na jego miejscu przebiega ruchliwa ul. Kościuszki. Odnaleziona rura pełniła rolę przepustu, czy raczej drenu, którym w XIX w. odprowadzano z tego terenu wodę. Jest to niewątpliwie wykorzystana wtórnie rura wodociągowa. Nawet wyeksploatowane przewody były w tamtych czasach cenne i prędko żywota nie kończyły.

– Kiedy tego typu urządzenia – drewniane rury – straciły na znaczeniu?
– Nastąpiło to w połowie XIX wieku, kiedy magistrat zrezygnował z drewnianego wodociągu, uznając go za urządzenie wielce zawodne, a ponadto kosztowne w eksploatacji. W mieście zaczęto wtedy zakładać ponownie studnie gruntowe. Staw położony po północnej stronie al. Piłsudskiego przeszedł w prywatne ręce już w 1846 r. W 1853 r. sprzedano pozostałe stawy rurowe: Górny (przy obecnej ul. Głowackiego i Żołnierskiej) oraz Mały (Skwer Wakara). Wszystkie z czasem zostały osuszone.

– Zmiana technologii, wymiana na bardziej nowoczesne, może oznaczać, że nigdy nie poznamy dokładnego przebiegu wodociągów dawnego Olsztyna. Czy spodziewa się Pan jeszcze podobnych znalezisk?
– W tych sprawach nigdy nie można mówić „nigdy”. Powinniśmy być uczuleni na podobne odkrycia pamiętając, że na wartościowe świadectwa dawnych wieków natrafić można także w sporej odległości od Starego Miasta. Rekonstrukcja przebiegu i budowy olsztyńskich wodociągów drewnianych byłaby wielce pożądana. To, co udało się wywnioskować z archiwalnych dokumentów, map i studiów terenowych zawarłem w artykule opublikowanym w Roczniku Muzeum Nowoczesności „Tartak” nr 2 z 2018 r.

– Czy olsztynianie będą mieć szansę obejrzeć ten fragment historii naszego miasta?
– Dzięki uprzejmości inż. Andrzeja Karwowskiego drewniana rura wykopana przy skrzyżowaniu Kościuszki i Piłsudskiego zasiliła zbiory Muzeum Nowoczesności MOK w Olsztynie. Stanowi cenne uzupełnienie ekspozycji poświęconej historii wodociągów – dotychczas oglądać tu można było jedynie fragmenty przewodów wodociągowych z Reszla. Pragnę jeszcze raz w tym miejscu podziękować wszystkim, którzy się do tego przyczynili. Serdecznie zapraszam do odwiedzin w naszym Muzeum!

źródło: UM Olsztyn, fot. UM Olsztyn

Tym żyje Olsztyn

0 komentarzy
Najlepsze
Najnowsze Najstarsze

Krótkie dni, długie wieczory. Pięć sposobów na przytulny dom zimą

W grudniu w Olsztynie słońce zachodzi około wpół do czwartej.

Tanie odlewki perfum – gdzie najlepiej kupić oryginalne zapachy?

Luksusowe zapachy nie muszą wiązać się z wydawaniem fortuny na pełnowymiarowe flakony.

Jaka szafa gospodarcza sprawdzi się w firmie lub obiekcie usługowym?

Utrzymanie porządku w biurze, hotelu, restauracji czy obiekcie usługowym wymaga odpowiedniego miejsca na środki czystości i sprzęt do sprzątania.

Czy Twój dom nadal pasuje do Twojego życia? O zmianie, która może oznaczać więcej

Gardenika to propozycja dla osób, które cenią bliskość natury, ale oczekują również komfortu i funkcjonalności nowoczesnego mieszkania.

Siedzieć czy stać? Ergonomia na hali produkcyjnej

W wielu zakładach produkcyjnych obowiązuje niepisana zasada: przy linii się stoi.

Leasing online – czym jest i z oferty którego funduszu można skorzystać?

Przez ćwierć wieku każda umowa leasingu kończyła się tak samo - wizytą w oddziale i podpisem.

Kilka zobowiązań naraz. Jak ułożyć plan spłaty bez gubienia terminów?

Kredyt gotówkowy, karta kredytowa, limit w rachunku i raty za sprzęt, każde z tych zobowiązań może mieć inny termin płatności i zasady naliczania kosztów.

CUPRA na co dzień w Olsztynie. Co sprawdzić przed wyborem samochodu?

Miasto, zakupy i weekendowe wyjazdy. Która CUPRA będzie dla Ciebie?

Zimowe wieczory bez nudy. Gry towarzyskie, które ożywią każde spotkanie ze znajomymi

Listopad i grudzień w Olsztynie to czas, kiedy po pracy szybko robi się ciemno, a nad jeziorami unosi się mgła.

Profesjonalne sprzątanie biur. Porządek w firmie bez dodatkowych obowiązków

Prowadzenie przedsiębiorstwa wiąże się z wieloma codziennymi obowiązkami, a utrzymanie czystości w pomieszczeniach biurowych jest jednym z tych, których nie można odkładać na później.

Obrabiarki CNC w nowoczesnej produkcji – jak dobrać maszynę do potrzeb zakładu?

Precyzja wykonania, powtarzalność detali i sprawna organizacja produkcji zależą w dużej mierze od zastosowanego parku maszynowego.

Zaburzenia erekcji po czterdziestce: najczęstsze przyczyny

Zaburzenia erekcji, definiowane jako trwała lub nawracająca niezdolność do uzyskania i/lub utrzymania wzwodu wystarczającego do odbycia satysfakcjonującego stosunku płciowego, to problem, którego częstość występowania wzrasta wraz z wiekiem.

Jak algorytm YouTube promuje filmy w 2026 roku? Praktyczny poradnik dla twórców i firm

Rosnąca konkurencja na platformie YouTube w 2026 roku sprawia, że nawet świetnie zmontowane materiały wideo mogą utknąć na poziomie kilkudziesięciu odsłon, jeśli w pierwszych godzinach po publikacji zabraknie im odpowiedniej dynamiki zaangażowania.

Zimowe hobby dla kobiet – 5 pomysłów na aktywne spędzanie wolnego czasu

Zima jest dobrym momentem, aby spróbować czegoś nowego.