Niespodziewane odkrycie historyczne podczas budowy sieci tramwajowej w Olsztynie

Strona głównaOlsztynNiespodziewane odkrycie historyczne podczas budowy...

Wykonawca prac w pobliżu skrzyżowania al. Piłsudskiego z ul. Kościuszki odkopał artefakt, który rzuca nowe światło na historię naszego miasta.

Prace nad rozbudową sieci tramwajowej w Olsztynie są coraz bardziej zaawansowane. Jak przy wielu inwestycjach zdarzają się niespodziewane odkrycia, świadczące o historii miasta.

Wykonawca prac w pobliżu skrzyżowania al. Piłsudskiego z ul. Kościuszki odkopał kilka miesięcy temu drewnianą rurę. Teraz ten artefakt trafił do Muzeum Nowoczesności, które mieści się w Tartaku Raphaelsohnów. O odkryciu rozmawiamy z Rafałem Bętkowskim, badaczem i popularyzatorem historii Olsztyna, współtwórcą olsztyńskiego Muzeum Nowoczesności.

– Miał Pan tę rurę na oku od stycznia. Jak to się stało?
Rafał Bętkowski: – Pod koniec stycznia 2022 r. dostałem wiadomość, że robotnicy pracujący nad budową linii tramwajowej natknęli się w ziemi na drewnianą rurę na skrzyżowaniu ulic Kościuszki i Piłsudskiego. Niestety, byłem wtedy chory i nie mogłem tej informacji sprawdzić. Potem okazało się, że przewód został wydobyty i czeka na „zaopiekowanie”. Jako, że marzył mi się taki eksponat w Muzeum Nowoczesności postarałem się, by został nam przekazany.

– Na ile podobne artefakty są powszechne w Olsztynie i regionie? W jakim stopniu to znalezisko jest cenne?
– Drewniane wodociągi istniały w dawnych wiekach w bardzo wielu miastach. Na Warmii funkcjonowały m.in. w Reszlu, Lidzbarku Warmińskim, Dobrym Mieście, Barczewie, Olsztynie. Samo odnalezienie więc zabytkowych drewnianych przewodów nie powinno być sensacją. Może być nią natomiast możliwość ustalenia danych technicznych związanych z danym wodociągiem: przebiegu, usytuowania przewodów, ich średnicy, długości, połączeń, średnicy wywierconego otworu, gatunku drewna, z którego rury wykonano. Obecne odkrycie może sensacyjne nie jest, jest jednak bardzo ciekawe, świadczy ponadto o historii tego miejsca.

– Odnalezienie drewnianej rury wodociągowej na terenie budowy tramwajowej linii, w pobliżu skrzyżowania al. Piłsudskiego z ul. Kościuszki, należy traktować jako niespodziankę?
– Niewątpliwie tak, w tym miejscu drewnianego wodociągu bowiem nie było. Był tu natomiast otwarty kanał, którym woda przepływała ze zbiorników położonych po północnej stronie ówczesnego traktu klebarskiego, dzisiejszej al. Piłsudskiego, do zbiornika usytuowanego w rejonie obecnego Skweru Wakara, z którego wychodziły kierujące się do miasta wodociągi.

Olsztyn w skrócie. Na Twój e-mail.

Wybieramy najważniejsze wiadomości z Olsztyna. Możesz wypisać się w każdej chwili. Polityka prywatności.

– Choćby ze względu na miejsce jej odkopania – czy jest możliwość określenie, czy ta rura służyła bezpośredniemu transportowi wody do mieszkańców, czy mogła pełnić zupełnie inną funkcję?
– To wynika z historii miejsca. Tu gdzie dziś jest skrzyżowanie ulic Kościuszki i Piłsudskiego znajdował się kiedyś mostek, potem przepust pod drogą. Staw położony po północnej stronie traktu klebarskiego został potem przez miasto sprzedany, a następnie osuszony. Dziś na jego miejscu przebiega ruchliwa ul. Kościuszki. Odnaleziona rura pełniła rolę przepustu, czy raczej drenu, którym w XIX w. odprowadzano z tego terenu wodę. Jest to niewątpliwie wykorzystana wtórnie rura wodociągowa. Nawet wyeksploatowane przewody były w tamtych czasach cenne i prędko żywota nie kończyły.

– Kiedy tego typu urządzenia – drewniane rury – straciły na znaczeniu?
– Nastąpiło to w połowie XIX wieku, kiedy magistrat zrezygnował z drewnianego wodociągu, uznając go za urządzenie wielce zawodne, a ponadto kosztowne w eksploatacji. W mieście zaczęto wtedy zakładać ponownie studnie gruntowe. Staw położony po północnej stronie al. Piłsudskiego przeszedł w prywatne ręce już w 1846 r. W 1853 r. sprzedano pozostałe stawy rurowe: Górny (przy obecnej ul. Głowackiego i Żołnierskiej) oraz Mały (Skwer Wakara). Wszystkie z czasem zostały osuszone.

– Zmiana technologii, wymiana na bardziej nowoczesne, może oznaczać, że nigdy nie poznamy dokładnego przebiegu wodociągów dawnego Olsztyna. Czy spodziewa się Pan jeszcze podobnych znalezisk?
– W tych sprawach nigdy nie można mówić „nigdy”. Powinniśmy być uczuleni na podobne odkrycia pamiętając, że na wartościowe świadectwa dawnych wieków natrafić można także w sporej odległości od Starego Miasta. Rekonstrukcja przebiegu i budowy olsztyńskich wodociągów drewnianych byłaby wielce pożądana. To, co udało się wywnioskować z archiwalnych dokumentów, map i studiów terenowych zawarłem w artykule opublikowanym w Roczniku Muzeum Nowoczesności „Tartak” nr 2 z 2018 r.

– Czy olsztynianie będą mieć szansę obejrzeć ten fragment historii naszego miasta?
– Dzięki uprzejmości inż. Andrzeja Karwowskiego drewniana rura wykopana przy skrzyżowaniu Kościuszki i Piłsudskiego zasiliła zbiory Muzeum Nowoczesności MOK w Olsztynie. Stanowi cenne uzupełnienie ekspozycji poświęconej historii wodociągów – dotychczas oglądać tu można było jedynie fragmenty przewodów wodociągowych z Reszla. Pragnę jeszcze raz w tym miejscu podziękować wszystkim, którzy się do tego przyczynili. Serdecznie zapraszam do odwiedzin w naszym Muzeum!

źródło: UM Olsztyn, fot. UM Olsztyn

Tym żyje Olsztyn

0 komentarzy
Najlepsze
Najnowsze Najstarsze

Badania dla mężczyzn za 29 zł. Specjalna akcja Miejskiego Szpitala w Olsztynie

Panowie, czas na badania. Szpital Miejski w Olsztynie zachęca do zadbania o zdrowie.

VAV Synergy: jak technologie zmieniają proces poszukiwania pracy w Europie i sprawiają, że staje się on bardziej przejrzysty

Jak usługi cyfrowe zmieniają rynek pracy w Europie i dlaczego przejrzyste oferty pracy oraz jasne warunki stają się nowym standardem w rekrutacji.

Nowości w jednej z najbardziej znanych restauracji w Olsztynie. Goście mogą być zaskoczeni

Nowe menu w słynnej olsztyńskiej restauracji. Co trafiło na talerze?

Warmia i Mazury w sieci: jak chronić dane osobowe w codziennym życiu cyfrowym

Warmia i Mazury kojarzą się przede wszystkim z jeziorami, lasami i mniejszymi miejscowościami, ale region ma również coraz bardziej widoczny wymiar cyfrowy.

Jak wybrać sprzęt podwieszany do integracji sensorycznej

Wybór odpowiedniego sprzętu podwieszanego do integracji sensorycznej jest kluczowym elementem wspierania terapii i rozwoju.

Swarzędz zmienia się każdego dnia. Sprawdź, gdzie znaleźć informacje o życiu miasta i gminy

Życie lokalnej społeczności to znacznie więcej niż wydarzenia organizowane w centrum miasta.

Budowa domu pod Olsztynem – działka, formalności i wybór technologii

Budowa domu pod Olsztynem kusi połączeniem dwóch światów.

Mycie okien wodą demineralizowaną. Dlaczego ta metoda daje tak dobre efekty i nie pozostawia smug?

Czyste szyby bez zacieków, smug i konieczności wycierania ich do sucha? Takie efekty można uzyskać dzięki zastosowaniu odpowiednio oczyszczonej wody.

Gdzie kupić ziemię ogrodową? Jeden sposób pozwala uniknąć dźwigania ciężkich worków

Przygotowanie ogrodu do nowego sezonu często wiąże się z koniecznością zakupu dużej ilości podłoża.

Cyprysik w doniczce na święta wygląda jak mała choinka. Uważaj na ten błąd, bo szybko uschnie

Niewielkie drzewko iglaste o regularnym, stożkowatym pokroju może z powodzeniem zastąpić tradycyjną choinkę.

Olsztyńskie kamienice z piecykami gazowymi: o czym pamiętać zimą

Stare mieszkanie w kamienicy ma swój urok: wysokie sufity, grube mury i gazowy piecyk w łazience albo w kuchni.

Jakie znicze bożonarodzeniowe wybrać, żeby przetrwały grudniową pogodę?

Najlepiej postawić na ciężkie, szklane kapliczki o wysokości powyżej 30 centymetrów oraz wkłady olejowe lub LED, które wytrzymają warmińskie mrozy.

Stolik kawowy wcale nie musi być zwyczajny! Oto najciekawsze rozwiązania

Stolik kawowy wcale nie musi być zwyczajny!

Szafki szkolne metalowe – jak wybrać model do szkoły?

Dobre szafki szkolne metalowe są wykonane z ocynkowanej stali malowanej proszkowo, mają drzwi wzmocnione od środka i wentylowany korpus.

Domowa uprawa kiełków zimą: które gatunki wybrać na początek (rzodkiewka, lucerna, fasola mung, soczewica), jak je płukać i przechowywać

Zimą, gdy dostęp do świeżych warzyw z własnego ogródka jest ograniczony, warto pomyśleć o domowej uprawie kiełków.