Choć sąd rozstrzygnął już sprawę jednego z najbardziej kontrowersyjnych monumentów w Olsztynie, emocje wokół jego przyszłości nie słabną. Na przyszły tydzień zaplanowano wydarzenie, które ma być symbolicznym początkiem końca wieloletniego sporu. Organizator zamierza również skierować konkretne żądanie do prezydenta miasta.
We wtorek, 24 listopada 2026 roku, przed Pomnikiem Wyzwolenia Ziemi Warmińsko-Mazurskiej, nazywanym potocznie „szubienicami”, odbędzie się zgromadzenie publiczne. Jego organizatorem jest Krzysztof Kamiński, radny powiatu olsztyńskiego, który domaga się niezwłocznego wykonania decyzji nakazującej rozbiórkę monumentu.
Wydarzenie jest reakcją na rozstrzygnięcie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 listopada 2026 roku, które zakończyło wieloletni spór prawny dotyczący przyszłości pomnika.
Radny wzywa prezydenta Olsztyna do natychmiastowego działania
Krzysztof Kamiński poinformował o organizacji zgromadzenia w komunikacie skierowanym do mediów. Jak wyjaśnił, jego celem jest wezwanie prezydenta Olsztyna Roberta Szewczyka do bezzwłocznego wykonania decyzji nakazującej usunięcie monumentu. Organizator zapowiedział również happening, podczas którego uczestnicy mają symbolicznie zainaugurować rozbiórkę „szubienic”.
Zobacz również:
Nie oznacza to jednak rozpoczęcia rzeczywistych prac budowlanych. Zapowiedziane działanie ma charakter symboliczny i stanowi element zgromadzenia publicznego.
Wydarzenie odbędzie się we wtorek, 24 listopada, o godzinie 11.00 na placu Xawerego Dunikowskiego w Olsztynie, bezpośrednio przed pomnikiem.
Jak zapewnia radny, zgromadzenie zostało zgłoszone do Regionalnego Centrum Bezpieczeństwa i będzie miało pokojowy charakter. Termin wydarzenia figuruje również w oficjalnym wykazie zgromadzeń publicznych Urzędu Miasta Olsztyna. Zgodnie z opublikowaną informacją ma ono potrwać do godziny 12.30.
Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzygnął sprawę „Szubienic”
Zapowiedź happeningu pojawiła się zaledwie kilka dni po ważnym rozstrzygnięciu dotyczącym przyszłości monumentu. W środę, 18 listopada, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną złożoną przez samorząd Olsztyna. Tym samym utrzymane zostały wcześniejsze rozstrzygnięcia dotyczące usunięcia pomnika z przestrzeni publicznej.
Sprawa ciągnęła się od 2023 roku, kiedy wojewoda warmińsko-mazurski wydał decyzję nakazującą usunięcie monumentu. Ówczesny samorząd podejmował kolejne próby jej zakwestionowania, jednak ostatecznie nie przyniosły one oczekiwanego przez miasto rezultatu.
Orzeczenie NSA oznacza zakończenie sądowego sporu o obowiązek usunięcia pomnika. Nie przesądza jednak, kiedy rozpoczną się fizyczne prace rozbiórkowe.
Miasto ma własny plan. Pod pomnikiem powstanie parking
Władze Olsztyna zapewniają, że przygotowania do zmian na placu Dunikowskiego trwają już od dłuższego czasu. Prezydent Robert Szewczyk po rozstrzygnięciu NSA poinformował, że samorząd spodziewał się takiej decyzji. Już w maju 2025 roku powołano specjalny zespół, którego zadaniem było wskazanie możliwych kierunków dekompozycji monumentu.
Miasto planuje gruntowną przebudowę placu. Pod jego powierzchnią ma powstać parking podziemny, który w sytuacjach kryzysowych będzie mógł pełnić również funkcję miejsca ukrycia dla mieszkańców.
Dokumentacja projektowa części podziemnej ma być gotowa do końca 2026 roku. Następnie planowane jest ogłoszenie konkursu architektonicznego dotyczącego nowego zagospodarowania placu.
Władze Olsztyna zamierzają także wystąpić do wojewody o uznanie dotychczasowych działań projektowych i organizacyjnych za element procesu dekompozycji monumentu. Na razie nie wiadomo, czy wojewoda zaakceptuje takie rozwiązanie.
Kontrowersyjny pomnik od lat dzieli mieszkańców
Pomnik autorstwa Xawerego Dunikowskiego powstał w latach 1949–1953 jako Pomnik Wdzięczności Armii Czerwonej. Przez dziesięciolecia był jednym z najbardziej charakterystycznych obiektów w centrum Olsztyna.
Jego historia od lat budzi jednak spory. Instytut Pamięci Narodowej wskazuje, że monument stanowi symbol komunistycznej propagandy i przedstawia wkroczenie Armii Czerwonej na Warmię i Mazury jako wyzwolenie, pomijając tragiczne wydarzenia towarzyszące obecności wojsk sowieckich.
Z kolei zwolennicy zachowania pomnika podkreślali jego wartość artystyczną oraz znaczenie twórczości Xawerego Dunikowskiego. Wskazywali również na możliwość wykorzystania monumentu do edukacji historycznej. W 2022 roku uchylono wpis pomnika do rejestru zabytków, a rok później ochronę konserwatorską utracił również plac Dunikowskiego.
Symboliczny początek rozbiórki już 24 listopada
Zapowiedziane przez Krzysztofa Kamińskiego zgromadzenie będzie jednym z pierwszych publicznych wydarzeń dotyczących przyszłości „szubienic” po rozstrzygnięciu NSA.
Organizator chce w ten sposób zwrócić uwagę na konieczność wykonania decyzji nakazującej usunięcie pomnika i wywrzeć publiczną presję na władze Olsztyna w sprawie terminu rozpoczęcia rozbiórki.
Choć przyszłość monumentu została rozstrzygnięta na drodze sądowej, nadal nie wiadomo, kiedy charakterystyczne pylony faktycznie znikną z placu Dunikowskiego.
Wtorkowy happening ma symbolicznie rozpocząć ten proces. Na rzeczywiste rozpoczęcie prac trzeba będzie jednak jeszcze poczekać.
źródło: materiały prasowego organizatora