„Kto nie pamięta historii, skazany jest na jej ponowne przeżycie” („Those who cannot remember the past are condemned to repeat it” – George Santayana). Te słowa nabierają szczególnego znaczenia w miejscach, gdzie przed kilkudziesięciu laty rozgrywały się jedne z największych tragedii XX wieku.
W dniach 25–30 maja reprezentacja Stowarzyszenia Patria Nostra oraz Kancelarii Radców Prawnych i Adwokatów Lech Obara i Współpracownicy uczestniczyła w Wyjeździe Pamięci do Górnej Austrii, zorganizowanym przez Instytut Pamięci Narodowej – Oddział w Poznaniu oraz Stowarzyszenie Rodzin Polskich Ofiar Obozów Koncentracyjnych. Było to kilka niezwykle intensywnych dni wypełnionych historią, refleksją i spotkaniami z miejscami, które do dziś pozostają niemymi świadkami zbrodni niemieckiego nazizmu.
Miejsca pamięci i świadectwa historii
Uczestnicy odwiedzili m.in. były niemiecki obóz koncentracyjny Mauthausen, miejsca pamięci w Ebensee i Gusen, Zamek Hartheim, nazywany Zamkiem Śmierci, a także Sankt Georgen an der Gusen, gdzie znajdują się sztolnie „Bergkristall” budowane niewolniczą pracą więźniów. Każde z tych miejsc przypominało o losach tysięcy Polaków i przedstawicieli innych narodów, którzy zostali pozbawieni wolności, godności i życia.
Stanisław Zalewski i walka o prawdę historyczną
Dla przedstawicieli Stowarzyszenia oraz Kancelarii szczególnie poruszającym momentem była wizyta w miejscach związanych z kompleksem Mauthausen-Gusen. To właśnie w tym systemie obozowym więziony był Stanisław Zalewski – były więzień niemieckich obozów koncentracyjnych Auschwitz, Mauthausen i Mauthausen-Gusen, który od lat przy wsparciu kancelarii i stowarzyszenia prowadzi walkę o prawdę historyczną oraz przeciwstawia się fałszywemu określeniu „polskie obozy”, pojawiającemu się w zagranicznych, w tym niemieckich mediach.
Jego wieloletnia działalność przypomina, że troska o pamięć historyczną nie kończy się wraz z odejściem świadków historii, lecz wymaga nieustannego reagowania na wszelkie próby zniekształcania faktów dotyczących niemieckich zbrodni popełnionych podczas II wojny światowej.
Edukacja jako przestroga dla kolejnych pokoleń
Szczególną wartość wyjazdu stanowił jego wymiar edukacyjny. Dzięki wykładom i warsztatom prowadzonym przez pracowników Instytutu Pamięci Narodowej uczestnicy mogli nie tylko poznać fakty historyczne, ale również lepiej zrozumieć mechanizmy prowadzące do narodzin totalitaryzmów, nienawiści i ludobójstwa.
Z ogromną satysfakcją odnotowano, że Olsztyn i Warmia były podczas tego wydarzenia godnie reprezentowane przez Klaudię Warot – zwyciężczynię konkursu historycznego „Sztafeta Pamięci. Losy mojej rodziny w czasie II wojny światowej” w kategorii szkół ponadpodstawowych. Nagrodą dla laureatów był właśnie udział w Wyjeździe Pamięci do Austrii. Klaudia, uczennica IV Liceum Ogólnokształcącego w Olsztynie, uczestniczyła w wyjeździe wraz ze swoim opiekunem, nauczycielem historii Radosławem Kołtuniakiem.
Szczególnego znaczenia nabiera fakt, że uczestnicząca w wyjeździe młodzież to osoby, które wcześniej podjęły wysiłek odkrywania i opisywania wojennych losów własnych rodzin. Dzięki temu pamięć historyczna staje się nie tylko przedmiotem nauki, ale także osobistym doświadczeniem i ważnym elementem tożsamości narodowej.
Takie wyjazdy pokazują bowiem, że pamięć historyczna nie jest jedynie zapisanym w podręcznikach rozdziałem przeszłości. To żywe zobowiązanie kolejnych pokoleń do pielęgnowania prawdy o losach ofiar i przekazywania jej dalej.
Podziękowania dla organizatorów i opiekunów pamięci
„Szczególne słowa wdzięczności kierujemy do Elżbiety Rybarskiej, prezes Stowarzyszenia Rodzin Polskich Ofiar Obozów Koncentracyjnych. Od wielu lat z niezwykłym zaangażowaniem dba ona o zachowanie pamięci o ofiarach niemieckich obozów koncentracyjnych, integruje środowiska rodzin byłych więźniów i sprawia, że historia nie zostaje zapomniana. Jej działalność jest najlepszym dowodem na to, że pamięć może być nie tylko obowiązkiem, ale również misją realizowaną z ogromnym sercem” – powiedziała Aneta Markowska – sekretarz Stowarzyszenia Patria Nostra.
Podziękowania należą się też pracownikom Oddziałowego Biura Edukacji Narodowej IPN w Poznaniu (Marta Szczesiak-Ślusarek, Agnieszka Kubiak, Tomasz Cieślak i Piotr Orzechowski) za profesjonalne przygotowanie programu i opiekę merytoryczną podczas całego wyjazdu. To dzięki nim odwiedzane miejsca stały się nie tylko lekcją historii, ale także lekcją odpowiedzialności za pamięć.
Wspólna misja na przyszłość
Organizatorzy i uczestnicy wyrazili nadzieję, że wspólnie spędzony czas, wymiana doświadczeń i rozmowy prowadzone podczas Wyjazdu Pamięci zaowocują dalszą współpracą pomiędzy wszystkimi zaangażowanymi środowiskami. Wierzą oni, że będzie to kolejny krok w budowaniu trwałych relacji i wspólnej działalności na rzecz zachowania pamięci o ofiarach niemieckich zbrodni oraz konsekwentnej walki o prawdę historyczną.
Z Austrii wrócili bogatsi o wiedzę, doświadczenia i przekonanie, że troska o pamięć historyczną pozostaje jednym z najważniejszych obowiązków współczesnych pokoleń.
