W Olsztynku szykuje się jedna z największych inwestycji muzealnych ostatnich lat. Skansen, który od dekad opowiada historię Warmii, Mazur i Powiśla, sięga teraz po niemal zapomniane dziedzictwo pogranicza. Cztery zabytkowe obiekty mają wrócić w nowej, wiernej historycznie formie. To projekt, który ma nie tylko powiększyć ekspozycję, ale też przywrócić pamięć o Małej Litwie.
Cztery historyczne budynki z Małej Litwy wrócą do skansenu w Olsztynku
Muzeum Budownictwa Ludowego – Park Etnograficzny w Olsztynku otrzymało niemal 900 tysięcy euro na rekonstrukcję czterech nieistniejących dziś obiektów z terenów Małej Litwy. Dzięki temu skansen wzbogaci się o zabudowania zagrody rolnika oraz zagrody rybaka, charakterystyczne dla regionu etnograficznego położonego między Zalewem Kurońskim a Puszczą Romincką. Nowe obiekty mają zostać udostępnione zwiedzającym w 2027 roku.
Inwestycja realizowana w Olsztynku jest jednym z nielicznych projektów muzealnych w Polsce, które w tak dużym stopniu koncentrują się na dziedzictwie pogranicza i kulturze ludowej regionów dziś znajdujących się poza granicami kraju.
Rekonstrukcje z Pempen i Gilge odtworzą codzienne życie sprzed ponad stu lat
W ramach projektu powstaną wierne kopie zabudowań zagrody rolnika z dawnego Pempen, czyli dzisiejszych Pempiai na Litwie, oraz zagrody rybaka z miejscowości Gilge, obecnie Matrosowo w obwodzie królewieckim Federacji Rosyjskiej, informuje PAP. Odtwarzane obiekty mają jak najdokładniej oddawać realia życia mieszkańców Małej Litwy, w tym układ przestrzenny, techniki budowlane oraz funkcje poszczególnych budynków.
W przypadku zagrody rolnika z Pempen pierwotnie istniał zespół sześciu obiektów. Do dziś zachowały się jedynie trzy z nich, dlatego projekt zakłada odbudowę brakujących elementów, takich jak stodoła, stajnia i piwnica, aby całość ponownie tworzyła spójny, historyczny układ.
Skansen wraca do swoich korzeni sprzed II wojny światowej
Projekt rekonstrukcji nawiązuje bezpośrednio do początków olsztyneckiego skansenu. Jego poprzednikiem było wschodniopruskie muzeum architektury wiejskiej, które na początku XX wieku działało na terenie ogrodu zoologicznego w Królewcu. W latach 1938–1942 drewniane budynki przeniesiono do Olsztynka, a znaczna część z nich pochodziła właśnie z obszaru Małej Litwy.
Po II wojnie światowej wiele obiektów uległo zniszczeniu lub spłonęło. Z pierwotnego założenia zachowało się jedynie 12 budynków, w tym pięć związanych z Małą Litwą. Nowy projekt ma częściowo odtworzyć tę utraconą część ekspozycji i przywrócić jej pierwotny sens historyczny.
Transgraniczny projekt i współpraca z Litwą
Rekonstrukcje w Olsztynku są częścią większego przedsięwzięcia realizowanego we współpracy z Litewskie Muzeum Etnograficzne w Rumszyszkach. Po stronie litewskiej zaplanowano m.in. budowę kopii budynku gospodarczego z terenu Litwy Mniejszej, wykonanie modelu obiektu, w którym mieściło się pierwsze muzeum Małej Litwy w Tylży, a także renowację dwóch kutrów rybackich z początku XX wieku.
Projekt obejmuje również badania terenowe nad dziedzictwem kulturowym regionów pogranicza oraz działania edukacyjne, w tym seminaria i warsztaty. Efektem prac badawczych ma być raport przygotowany w trzech językach: polskim, litewskim i angielskim.
Unijne wsparcie i nowy rozdział w historii skansenu
Całość przedsięwzięcia jest realizowana w ramach Programu Współpracy Transgranicznej Litwa–Polska 2021–2027. Na swoją część projektu muzeum w Olsztynku otrzymało ponad 716 tysięcy euro ze środków Unii Europejskiej oraz 179 tysięcy euro z budżetu samorządu województwa warmińsko-mazurskiego.
Dzięki tej inwestycji skansen zyska nowy, pogłębiony kontekst historyczny. Odtworzone zagrody mają nie tylko wzbogacić ekspozycję, ale też pomóc lepiej zrozumieć skomplikowane dzieje Małej Litwy jako wspólnego dziedzictwa europejskiego.
Atrakcje skansenu w Olsztynku
Na terenie skansenu można zobaczyć kilkadziesiąt autentycznych obiektów, w tym chałupy chłopskie, zagrody, wiatraki, kościoły, karczmy, kuźnie oraz budynki gospodarcze, wiernie odtworzone i wyposażone zgodnie z realiami dawnych epok. Ekspozycja prezentuje codzienne życie mieszkańców wsi, tradycyjne rzemiosło, wyposażenie wnętrz oraz dawne metody pracy. Skansen pełni także funkcję edukacyjną i kulturową, organizując wystawy czasowe, warsztaty, rekonstrukcje historyczne i wydarzenia folklorystyczne, dzięki którym zwiedzający mogą poznać materialne i niematerialne dziedzictwo regionu.
źródło: PAP