Przez lata kierowali swoimi gminami, wygrywali kolejne wybory i realizowali inwestycje. Teraz wielu z nich może stanąć przed koniecznością zakończenia pracy na dotychczasowych stanowiskach, nawet jeśli mieszkańcy nadal będą chcieli powierzyć im władzę. Na Warmii i Mazurach problem dotyczy ponad połowy urzędujących wójtów, burmistrzów i prezydentów miast. Wszystko zależy od tego, czy przed kolejnymi wyborami zmienią się przepisy.
Zbliżające się wybory samorządowe w 2029 roku mogą przynieść znaczące zmiany we władzach lokalnych na Warmii i Mazurach. Jak wynika z zestawienia Polskiej Agencji Prasowej, przygotowanego na podstawie danych Państwowej Komisji Wyborczej, aż 63 spośród 116 włodarzy gmin w województwie warmińsko-mazurskim może zostać pozbawionych możliwości ponownego kandydowania na dotychczas zajmowane stanowiska.
Powodem są przepisy o dwukadencyjności, które obowiązują od 2018 roku. Jeśli pozostaną w obecnym kształcie, w wielu samorządach konieczny będzie wybór nowych władz.
Ponad połowa włodarzy na Warmii i Mazurach nie będzie mogła ponownie kandydować
Z danych przytoczonych przez PAP wynika, że ograniczenie obejmie 45 wójtów, 17 burmistrzów oraz prezydenta Ełku Tomasza Andrukiewicza, który kieruje miastem od 20 lat. Łącznie chodzi o ponad 54 proc. wszystkich włodarzy gmin w województwie warmińsko-mazurskim.
Obowiązujące regulacje przewidują, że osoba dwukrotnie wybrana na stanowisko wójta, burmistrza lub prezydenta miasta w tej samej gminie nie może ubiegać się o kolejną kadencję na tym stanowisku. Do limitu wliczają się kadencje rozpoczęte od wyborów w 2018 roku, a wcześniejsze lata sprawowania urzędu nie mają w tym przypadku znaczenia.
Oznacza to, że zarówno wieloletni samorządowcy, jak i osoby, które po raz pierwszy wygrały wybory w 2018 roku i uzyskały reelekcję w 2024 roku, mogą zostać objęte zakazem ponownego kandydowania w tej samej gminie.
Burmistrzowie mówią o emeryturze. Nie wszyscy widzą swoich następców
Wśród samorządowców, których dotyczą ograniczenia, jest burmistrz Orzysza Zbigniew Włodkowski. Jak przyznał w rozmowie z PAP, rozważa zakończenie aktywności zawodowej i przejście na emeryturę.
Nie obawia się jednak o przyszłość gminy. W jego ocenie są osoby, które mogłyby przejąć obowiązki burmistrza i skutecznie zarządzać samorządem.
Inaczej sytuację postrzega burmistrz Mikołajek Piotr Jakubowski, który sprawuje urząd już siódmą kadencję. Choć również bierze pod uwagę emeryturę, nie ukrywa obaw dotyczących tego, kto mógłby go zastąpić.
W rozmowie z PAP zwrócił uwagę na możliwość pojawienia się kandydatów reprezentujących interesy inwestorów spoza regionu. Wyraził jednocześnie nadzieję, że mieszkańcy dokonają odpowiedzialnego wyboru. Jakubowski liczy również na to, że przed kolejnymi wyborami ustawodawca zrezygnuje z ograniczenia liczby kadencji.
Burmistrz Rucianego-Nidy wskazuje na rozwój gminy
Przeciwnikiem obowiązujących ograniczeń jest także burmistrz Rucianego-Nidy Piotr Feliński. W ostatnich wyborach samorządowych uzyskał 83 proc. głosów.
Samorządowiec przypomniał w rozmowie z PAP, że kiedy obejmował urząd, gmina znajdowała się w trudnej sytuacji finansowej i konieczne było wdrożenie programu naprawczego. Wówczas jej budżet wynosił około 17 mln zł. Obecnie, według przedstawionych przez niego danych, sięga 75 mln zł.
Feliński obawia się, że zmiana władz może zagrozić kontynuacji dotychczasowych działań. Podkreśla jednak przede wszystkim znaczenie doświadczenia w zarządzaniu finansami i realizacji inwestycji samorządowych.
Podobne wątpliwości zgłasza burmistrz Górowa Iławeckiego Jacek Kostka, związany również z siecią miast Cittaslow. Zwraca uwagę, że choć kandydaci do objęcia urzędu zapewne się znajdą, osobną kwestią pozostają ich przygotowanie i doświadczenie.
Czy w niektórych gminach zabraknie chętnych do objęcia urzędu?
Problem może być szczególnie widoczny w niewielkich samorządach, gdzie liczba potencjalnych kandydatów jest ograniczona. Na takie zagrożenie wskazuje prof. Waldemar Tomaszewski z Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie. W rozmowie z PAP zwrócił uwagę na sytuację małych gmin, zwłaszcza przygranicznych, w których znaczną część mieszkańców stanowią osoby starsze. Zdaniem naukowca nie można wykluczyć sytuacji, w której do wyborów nie zgłosi się żaden kandydat.
Samorządowcy podkreślają również, że objęcie stanowiska wójta czy burmistrza wiąże się z dużą odpowiedzialnością oraz ograniczeniami dotyczącymi prowadzenia działalności gospodarczej. Dla osób związanych z biznesem kilkuletnia przerwa może oznaczać trudności z późniejszym powrotem do wcześniejszej aktywności zawodowej.
Wieloletnie doświadczenie może pomóc następcom
Nie wszyscy samorządowcy traktują perspektywę zakończenia urzędowania wyłącznie jako problem. Burmistrz Lidzbarka Warmińskiego Jacek Wiśniowski zadeklarował w rozmowie z PAP, że będzie gotowy dzielić się swoją wiedzą z przyszłym następcą, jeśli ten zechce skorzystać z jego doświadczenia.
Z kolei burmistrz Mikołajek Piotr Jakubowski zwrócił uwagę na znaczenie kontaktów, strategii rozwoju i wiedzy zdobywanej przez lata zarządzania gminą. Jego zdaniem nowi włodarze powinni wykorzystywać dorobek poprzedników, zamiast rozpoczynać wszystkie działania od początku.
Dyskusja o dwukadencyjności dotyczy jednak nie tylko doświadczenia obecnych władz. Zwolennicy ograniczenia liczby kadencji wskazują na potrzebę regularnej wymiany osób sprawujących władzę i zwiększenia szans nowych kandydatów. Przeciwnicy przepisów podnoszą natomiast argument, że to mieszkańcy powinni samodzielnie decydować, jak długo dany samorządowiec będzie kierował gminą.
Sejm odrzucił jedną propozycję zmian. Kolejna jest w parlamencie
Przyszłość dwukadencyjności pozostaje niepewna. 22 października 2026 roku Sejm nie przyjął projektu nowelizacji Kodeksu wyborczego przygotowanego przez PSL, który zakładał zniesienie ograniczenia liczby kadencji. Za zmianą przepisów głosowało 213 posłów, przeciw było 215, a dziewięciu wstrzymało się od głosu.
Nie oznacza to jednak końca prac nad zmianą prawa. W Sejmie znajduje się również senacki projekt nowelizacji Kodeksu wyborczego, który wpłynął 28 listopada 2025 roku.
Jego pierwsze czytanie odbyło się 5 listopada 2026 roku. Za dalszym procedowaniem opowiedzieli się przedstawiciele m.in. KO, PSL, Polski 2050 i Centrum. Wnioski o odrzucenie projektu zgłosili natomiast przedstawiciele PiS, Razem i Demokracji Bezpośredniej.
Co stanie się z samorządami w 2029 roku?
Jeżeli przepisy pozostaną bez zmian, wielu mieszkańców Warmii i Mazur nie zobaczy nazwisk obecnych wójtów i burmistrzów na kartach do głosowania w wyborach na te same stanowiska.
Nie oznacza to jednak, że dotychczasowi włodarze będą musieli całkowicie zrezygnować z działalności samorządowej. Ograniczenie dotyczy bowiem ponownego kandydowania na urząd w tej samej gminie. Możliwe pozostaje ubieganie się o stanowisko w innej gminie. Według danych Krajowego Biura Wyborczego w skali całej Polski ograniczenie może objąć ponad 1,5 tys. samorządowców.
Dla Warmii i Mazur oznacza to perspektywę istotnych zmian personalnych w samorządach. Ostatecznie jednak wszystko zależy od decyzji parlamentu i tego, czy przed wyborami w 2029 roku przepisy o dwukadencyjności zostaną utrzymane.
źródła: PAP, „Gazeta Olsztyńska”