Prof. Dorota Fopp-Bayat z Katedry Ichtiologii i Akwakultury na Wydziale Bioinżynierii Zwierząt UWM otrzymała nagrodę naukową marszałka województwa warmińsko-mazurskiego. Jest to nagroda zespołowa.
Oprócz prof. Fopp-Bayat otrzymał ją także dr hab. Mirosław Szczepkowski z olsztyńskiego Instytutu Rybactwa Śródlądowego oraz mgr inż. Marek Szczukowski z Gospodarstwa Rybackiego w Rusi. O przyznanie tej nagrody wnioskowało do marszałka Olsztyńskie Forum Naukowe. Wyłania ono kandydata do nagrody w drodze konkursu. W tym roku ubiegało się o nią 11 kadydatów.
Marszałek przyznał tę nagrodę zespołowi za prowadzenie badań związanych z rybami jesiotrowymi, które mają zastosowanie w praktyce. Nic dziwnego, Polska obecnie jest europejskim liderem w produkcji kawioru, a w produkcji mięsa ryb jesiotrowatych zajmuje 3. miejsce na kontynencie.
Prof. Fopp-Bayat specjalizuje się w genetyce ryb, a w szczególności ryb jesiotrowatych. Interesuje ją biologia rozrodu ryb. Jej największym sukcesem badawczym było wyhodowanie potomstwa jesiotra syberyjskiego o wyłącznie matczynym genomie, które zostało podchowane do stadium uzyskania dojrzałości płciowej. To eksperymentalne stado jest prawdopodobnie jedynym takim stadem na świecie. Prowadziła także eksperymentalne badania biologii rozrodu sterleta. Głównym celem tych badań było poznanie systemu chromosomowej determinacji płci tego gatunku. Profesor jako pierwsza na świecie potwierdziła, że płcią heterogametyczną u sterleta i jesiotra syberyjskiego jest płeć samicza.
Szczególnie istotne i nowatorskie okazały się jej badania związane z charakterystyką genetyczną tarlaków, które można wykorzystać do tworzenia stad rozrodczych. Opracowała profile genetyczne samic i samców, co pozwala dobierać tarlaki w optymalne pary tarłowe. Dzięki temu doborowi wylęga się potomstwo o pożądanej zmienności genetycznej i korzystnych cechach hodowlanych. Dlaczego jest to takie ważne?
– Obecnie ryby jesiotrowate w środowisku naturalnym są zagrożone wyginięciem. Ikrę i kawior pozyskuje się wyłącznie od ryb hodowanych w warunkach sztucznych. Starlet osiąga dojrzałość płciową w wieku 5-6 lat, jesiotr syberyjski – w wieku 7 lat, a bieługa – w wieku aż 18 lat! To bardzo długo. Nasze badania dotyczą optymalizacji rozrodu i chowu tych ryb. Potrafimy już w warunkach sztucznych doprowadzić do ich tarła i wyhodować narybek do stadium dojrzałości, ale w stadach ryb jesiotrowatych stosunek samic do samców wynosi 1 do 1. W przypadku produkcji kawioru bardziej cenne są samice, więc hodowanie dużej liczby samców jest ekonomicznie nieopłacalne. Umiemy już selekcjonować je przy zastosowaniu USG oraz biopsji, ale to mozolna praca, wymagająca oględzin każdej ryby – wyjaśnia prof. Fopp Bayat.
Dzięki jej badaniom naukowym związanym z inżynierią genetyczną można już w warunkach laboratoryjnych doprowadzić do wylęgu z ikry jesiotrowatych niemal samych samic. Teraz zespół, którym kieruje, pracuje nad tym, jak metody inżynierii genetycznej zastosować w praktyce, aby w hodowlach lęgły się same samice i osiągały wiek rozrodczy.
Prof. dr hab. inż. Dorota Fopp-Bayat pochodzi z rodziny o tradycjach rybackich. Jej rodzice byli absolwentami Wydziału Rybackiego WSR w Olsztynie i prowadzili własne gospodarstwo rybackie. Zainteresowania rybactwem i akwakulturą rozwijała już więc od wczesnego dzieciństwa. Jest absolwentką rybactwa Akademii Rolniczo-Technicznej w Olsztynie z 1998 r. Stopień naukowy doktora uzyskała w 2003 r., w 2010 r. – doktora habilitowanego, a w 2018 r. – profesora. Pracę zawodową zaczęła w 2003 r. jako asystent w Zakładzie Genetyki Ewolucyjnej Wydziału Ochrony Środowiska i Rybactwa UWM, obecnie jest zatrudniona w Katedrze Ichtiologii i Akwakultury.
Źródło: UWM
Przeczytaj: Akwarystyczne zestawy CO2 – podstawowe cechy funkcjonalne