Stowarzyszenie Patria Nostra zwróciło się do prezydenta RP Karola Nawrockiego z petycją dotyczącą możliwości dochodzenia przed polskimi sądami roszczeń przez ofiary niemieckich zbrodni z okresu II wojny światowej. O inicjatywie poinformowano 1 września, w 87. rocznicę niemieckiej napaści na Polskę.
Petycja trafiła do prezydenta
Kilka dni przed 87. rocznicą wybuchu II wojny światowej Stowarzyszenie Patria Nostra skierowało do prezydenta RP Karola Nawrockiego petycję dotyczącą praw osób poszkodowanych w wyniku niemieckich zbrodni.
Organizacja apeluje, aby prezydent wystąpił do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie zgodności z Konstytucją przepisów Kodeksu postępowania cywilnego odnoszących się do jurysdykcji krajowej oraz immunitetu państwa obcego.
Problem dotyczy możliwości dochodzenia indywidualnych roszczeń wynikających m.in. ze zbrodni wojennych, ludobójstwa i zbrodni przeciwko ludzkości.
Czy ofiary powinny móc pozwać obce państwo?
Jak argumentuje Patria Nostra, problem pojawia się w sytuacji, gdy polskie przepisy pozwalałyby na dochodzenie roszczeń wynikających z czynów popełnionych na terytorium Polski, ale jednocześnie immunitet jurysdykcyjny państwa obcego uniemożliwia rozpoznanie sprawy.
Zdaniem przedstawicieli stowarzyszenia może to prowadzić do sytuacji, w której osoba poszkodowana nie otrzyma możliwości przedstawienia swoich argumentów przed sądem.
– W przypadku zbrodni wojennych, ludobójstwa i zbrodni przeciwko ludzkości kwestia ta wymaga szczególnej oceny konstytucyjnej – przekonuje mec. Lech Obara, prezes Stowarzyszenia Patria Nostra.
Organizacja podkreśla, że jej inicjatywa nie oznacza postulatu automatycznego przyznawania odszkodowań. Chodzi o możliwość wszczęcia procesu, podczas którego sąd mógłby zbadać okoliczności konkretnej sprawy, przedstawione dowody, rozmiar szkody i krzywdy oraz argumenty stron.
Trybunał zajmował się już podobnymi sprawami
Jak przypomina stowarzyszenia, kwestia immunitetu państwa obcego w postępowaniach dotyczących niemieckich zbrodni była już przedmiotem postępowań przed Trybunałem Konstytucyjnym.
Chodzi o sprawy oznaczone sygnaturami K 12/17 oraz K 25/20. Postępowania zostały jednak umorzone, dlatego – jak wskazuje Patria Nostra – nie doszło do merytorycznego rozstrzygnięcia kwestii możliwości stosowania immunitetu państwa obcego w tego rodzaju sprawach. Stowarzyszenie chce, aby problem został ponownie poddany ocenie Trybunału.
„Reparacje i roszczenia indywidualne to dwie różne kwestie”
Patria Nostra zwraca również uwagę na rozróżnienie pomiędzy reparacjami wojennymi, których dochodzenie odbywa się na poziomie stosunków między państwami, a indywidualnymi roszczeniami osób poszkodowanych.
– Nie można automatycznie uznać, że rozliczenia między państwami przesądzają o prawach konkretnych ofiar niemieckich zbrodni – uważa mec. Lech Obara.
Według stowarzyszenia to sąd powinien móc ocenić w konkretnej sprawie, czy istnieje podstawa odpowiedzialności, czy dane roszczenie jest zasadne oraz kto może go dochodzić. Dopiero w toku postępowania mogłyby zostać również rozpatrzone ewentualne przeszkody prawne.
Patria Nostra: pamięć to również prawa ofiar
Stowarzyszenie poinformowało o petycji 1 września, w rocznicę niemieckiej napaści na Polskę i rozpoczęcia II wojny światowej.
Patria Nostra wskazuje, że swoją inicjatywę traktuje jako element szerszych działań związanych z ochroną pamięci o ofiarach oraz prawdy historycznej. Organizacja od lat podejmuje m.in. działania przeciwko używaniu w zagranicznych publikacjach sformułowania „polskie obozy” w odniesieniu do niemieckich nazistowskich obozów koncentracyjnych i zagłady znajdujących się podczas okupacji na terenie Polski.
Przedstawiciele stowarzyszenia podkreślają, że mimo upływu 87 lat od wybuchu wojny nadal żyją osoby bezpośrednio poszkodowane przez niemieckie zbrodnie oraz rodziny zamordowanych.
Zdaniem organizacji pamięć o ofiarach powinna więc obejmować nie tylko upamiętnianie wydarzeń sprzed lat, ale także dyskusję dotyczącą odpowiedzialności, zadośćuczynienia oraz możliwości dochodzenia indywidualnych roszczeń przed sądem.