Telefoniczny „Ostry dyżur prawniczy” prawników Stowarzyszenia Patria Nostra – Centrum Praw Wykluczonych przy kancelarii mec. Lecha Obary cieszył się bardzo dużym zainteresowaniem. Mec. Olga Malinowska odebrała mnóstwo telefonów z pytaniami od osób, którym ZUS odmówił ponownego, zgodnego z przepisami prawa, przeliczenia świadczeń emerytalnych. Telefon był – przysłowiowo rzecz ujmując – „rozgrzany do czerwoności”. Ponieważ pytania w dużym zakresie pokrywały się, poniżej przedstawiamy odpowiedzi wyjaśniające najbardziej problematyczne kwestie.
Pani Maria z Olsztyna zadzwoniła z pytaniem, dlaczego po wydaniu przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 4 czerwca 2025 r. ZUS odmówił jej ponownego przeliczenia wysokości emerytury, choć spełniam przesłanki o których mowa w tym wyroku?
– Głównym powodem odmowy ZUS jest to, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r. (SK 140/20) nie został jeszcze opublikowany w Dzienniku Ustaw. Zgodnie z art. 190 ust. 2 Konstytucji RP oraz zasadami obowiązywania prawa w Polsce, orzeczenie TK nabiera mocy powszechnie obowiązującego prawa dopiero z chwilą jego publikacji w Dzienniku Ustaw. Do tego momentu organ administracyjny (w tym ZUS) nie ma obowiązku stosowania skutków tego wyroku w indywidualnych decyzjach, nawet jeśli wyrok został już ogłoszony i Pani spełnia przesłanki, o których mowa w treści wyroku. Dlatego ZUS formalnie nie mógł dokonać ponownego przeliczenia Pani emerytury, dopóki wyrok nie zostanie opublikowany i stanie się źródłem powszechnie obowiązującego prawa – odpowiada mec. Olga Malinowska.
Pani Zenobia z jednej z gmin powiatu olsztyńskiego zadzwoniła z pytaniem, jakie kroki należy podjąć, jeżeli jest osobą która przed 6 czerwca 2012 r. przeszła na wcześniejszą emeryturę i gdy przechodziła na emeryturę w związku z osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego, ZUS obliczył jej emeryturę, która okazała się niższa niż dotychczas pobierana. Co powinna zrobić po wydaniu przez TK wyroku SK 140/20?
– Po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r., SK 140/20, powinna Pani w pierwszej kolejności złożyć wniosek do ZUS o ponowne ustalenie wysokości emerytury, powołując się wprost na wskazany wyrok i wskazując, że przeszła Pani na wcześniejszą emeryturę przed 6 czerwca 2012 r., a obniżenie emerytury powszechnej o kwoty pobranych wcześniej świadczeń jest niezgodne z Konstytucją. W praktyce jednak ZUS odmówi ponownego przeliczenia w związku z tym, że wyrok TK jeszcze nie został opublikowany w Dzienniku Ustaw i nie obowiązuje powszechnie jako źródło prawa. W takiej sytuacji przysługuje odwołanie do sądu – do sądu okręgowego właściwego dla miejsca zamieszkania. Sąd, rozpatrując odwołanie, stosuje tzw. rozproszoną kontrolę konstytucyjną, czyli w toku postępowania indywidualnego może bezpośrednio powołać się na niezgodność przepisów ustawy emerytalnej z Konstytucją i uchylić decyzję ZUS, nakazując ZUS ponowne przeliczenie emerytury. W efekcie pozwala to na przywrócenie należnej wysokości emerytury zgodnie z zasadami konstytucyjnymi, nawet jeśli ZUS początkowo odmówił zastosowania wyroku TK – podpowiada mec. Olga Malinowska.
Z kolei pani Wanda z Bartoszyc chciała wiedzieć, czy orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2025 r. dotyczy wszystkich osób przechodzących na wcześniejszą emeryturę.
– Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r. (SK 140/20) nie dotyczy wszystkich osób przechodzących na wcześniejszą emeryturę, lecz wyłącznie tych, które przeszły na wcześniejszą emeryturę przed 6 czerwca 2012 r. i następnie przeszły na emeryturę powszechną, przy której ZUS obniżył świadczenie o kwoty pobranych wcześniej emerytur. Osoby, które uzyskały wcześniejszą emeryturę po tej dacie, nie mieszczą się w kręgu osób objętych wyrokiem TK, więc zasady z tego orzeczenia nie mają zastosowania do ich przeliczeń emerytalnych. Wyrok odnosi się wyłącznie do sytuacji, gdy wniosek o wcześniejszą emeryturę został złożony przed tą datą, a obliczenie emerytury powszechnej skutkowało niesprawiedliwym obniżeniem świadczenia. Data 6 czerwca 2012 r. jest kluczowa, ponieważ w tym dniu weszła w życie nowelizacja przepisu przewidująca obniżenie emerytury powszechnej o kwoty wcześniej pobranych świadczeń z wcześniejszej emerytury. Oznacza to, że osoby, które przeszły na wcześniejszą emeryturę przed tą datą, zostały objęte nowym mechanizmem obliczania emerytury powszechnej nie mając świadomości, że taki mechanizm będzie miał do nich zastosowanie, gdy przeszły na pełną emeryturę. W praktyce skutkuje to nieuzasadnionym obniżeniem ich świadczeń. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego dotyczy właśnie tych osób, stwierdzając, że przepis obniżający emeryturę powszechną o wcześniejsze świadczenia w tym zakresie jest niezgodny z Konstytucją – wyjaśnia mec. Olga Malinowska.