Witaminy z grupy B to organiczne związki, które – mimo dużego zróżnicowania chemicznego – wykazują wiele podobnych cech. Biorą udział w licznych reakcjach niezbędnych do utrzymania równowagi organizmu. W przypadku witamin z grupy B objawy niedoborów są zróżnicowane – od przewlekłego zmęczenia po zaburzenia trawienia. Sprawdź, na co zwrócić uwagę i kiedy wykonać odpowiednie badania.
Witaminy B – właściwości i rola w organizmie
Witaminy z grupy B różnią się budową chemiczną i właściwościami biologicznymi, jednak często występują w tych samych grupach produktów spożywczych, m.in. w nasionach roślin strączkowych, pełnoziarnistych produktach zbożowych oraz owocach.
W odniesieniu do całej grupy witamin B, właściwości tych związków skupiają się przede wszystkim na funkcji kofaktorów enzymatycznych. Wspierają układ nerwowy, mięśniowy, czerwonokrwinkowy, skórę i włosy. Jednak każda z nich działa na inny układ enzymatyczny i pełni inne funkcje.
Niedobory witamin z grupy B – objawy
Objawy niedoboru witamin B są zróżnicowane – od przewlekłego zmęczenia i zaburzeń koncentracji po zmiany skórne czy niedokrwistość. Ich charakter zależy od tego, której witaminy dotyczy deficyt.
Witamina B₁ (tiamina) – objawy niedoboru
Tiamina uczestniczy w przemianach węglowodanów i wytwarzaniu energii w komórkach, szczególnie w układzie nerwowym i mięśniu sercowym. Jej niedobór zaburza funkcjonowanie układu nerwowego, serca oraz mięśni szkieletowych.
Niedobór witaminy B₁ może objawiać się:
- zaburzeniami koncentracji,
- przewlekłym zmęczeniem,
- trudnościami ze snem,
- brakiem apetytu, nudnościami i zaparciami.
Długotrwały i znaczny deficyt prowadzi do rozwoju choroby beri-beri, która może przyjmować postać neurologiczną (osłabienie mięśni, zaburzenia czucia) lub sercowo-naczyniową (tachykardia, obrzęki, niewydolność serca).
Niedobór witaminy B₆ (pirydoksyny)
Witaminy neurotropowe, B1 (tiamina), B6 (pirydoksyna) i B12 (kobalamina), są niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania układu nerwowego. Witamina B₆ bierze udział w syntezie amin katecholowych, tryptofanu, hemoglobiny i serotoniny oraz metabolizmie aminokwasów, węglowodanów i tłuszczów. Ułatwia też wchłanianie magnezu z przewodu pokarmowego.
Przy niedoborze witaminy B6 objawy neurologiczne należą do najczęstszych, ale niedobór ten może również prowadzić do:
- zmian zapalnych skóry i błon śluzowych,
- neuropatii obwodowej (mrowienie, drętwienie kończyn),
- zaburzeń poznawczych,
- drażliwości,
- obniżonego nastroju
- niedokrwistości
- W cięższych przypadkach obserwuje się również zaburzenia snu i koncentracji.
Niedobór witaminy B₁₂ (kobalaminy)
W przypadku braku witaminy B12 objawy dotyczą przede wszystkim funkcjonowania układu nerwowego oraz procesów krwiotwórczych. Witamina ta jest niezbędna do syntezy DNA i prawidłowego dojrzewania krwinek czerwonych w szpiku kostnym. Niedokrwistość megaloblastyczna to najpoważniejszy skutek niedoboru kobalaminy i kwasu foliowego. W tym stanie szpik kostny produkuje nienaturalnie duże, niedojrzałe krwinki czerwone (megaloblasty), które nie są w stanie efektywnie transportować tlenu.
Pozostałe objawy niedoboru witaminy B12 to m.in.:
- objawy psychiczne (m.in. depresję, otępienie, stany urojeniowe),
- zaburzenia czucia,
- polineuropatie,
- zapalenie języka
- utratę czucia głębokiego,
- zaburzenia pamięci i koncentracji.
Badanie poziomu witaminy B12 wykonasz np. w Alab laboratoria: https://www.alab.pl/badanie/witamina-b12-o83.
Niedobór witaminy B₉ (kwasu foliowego)
Kwas foliowy uczestniczy w syntezie DNA oraz dojrzewaniu erytrocytów. Jego niedobór może prowadzić do niedokrwistości megaloblastycznej i przewlekłego osłabienia.
Suplementacja kwasu foliowego jest szczególnie istotna u kobiet planujących ciążę i w jej pierwszym trymestrze, ponieważ zmniejsza ryzyko wad cewy nerwowej u dziecka.
Niedobór witaminy B₂ (ryboflawiny)
Ryboflawina jest niezbędna do prawidłowego funkcjonowania błon śluzowych, skóry, śródbłonka naczyń krwionośnych oraz układu nerwowego. Odgrywa również rolę w procesach wzrostu i rozwoju, szczególnie u dzieci. Dodatkowo uczestniczy w przemianach innych witamin z grupy B – m.in. aktywuje pirydoksynę (B₆) oraz niacynę (B₃). Niedobór witaminy B₂ może objawiać się:
- zajadami (pęknięciami w kącikach ust),
- zmiany zapalne na języku lub błonach śluzowych,
- zmianami skórnymi, zwłaszcza w okolicach nosa i ust
- światłowstrętem.
Ryboflawina odgrywa ważną rolę w prawidłowym funkcjonowaniu narządu wzroku i ochronie przed zaćmą.
Niedobór witaminy B₃ (niacyny)
Niacyna jest prekursorem koenzymów NAD i NADP, które uczestniczą w procesach oddychania komórkowego, przemianach energetycznych i biosyntezie lipidów.
Długotrwały niedobór prowadzi do rozwoju pelagry, której objawy obejmują:
- zapalenie skóry,
- biegunkę i wymioty,
- zaburzenia neurologiczne,
- przebarwienia skóry, nadmierną pigmentację.
Niedobór witaminy B₇ (biotyny)
Biotyna jest koenzymem karboksylaz – enzymów uczestniczących w przemianach metabolicznych. Umożliwia syntezę kwasów tłuszczowych, bierze udział w metabolizmie aminokwasów i cukrów.. Wpływa również na funkcjonowanie układu odpornościowego.
Niedobór biotyny występuje rzadko, jednak może powodować:
- wypadanie włosów,
- osłabienie paznokci,
- zmiany zapalne skóry w okolicach ust i nosa,
- bóle mięśni.
Diagnostyka i oznaczenie poziomu witamin B
Oznaczenie poziomu witamin z grupy B – zwłaszcza B₁, B₆, B₁₂ i kwasu foliowego (B₉) – stanowi istotny element diagnostyki m.in. niedokrwistości, przewlekłego zmęczenia czy objawów neurologicznych. Badania zalecane są również osobom na diecie eliminacyjnej lub z zaburzeniami wchłaniania.
Artykuł sponsorowany
Bibliografia:
- Buszka A. Wpływ witamin z grupy B na rozwój zmian typowych dla trądziku różowatego. Aesth Cosmetol Med. 2022.
- mp.pl. Witamina B12 – znaczenie, niedobór, nadmiar. [Internet]. [cyt. 2026 lut 1]. Dostępne na: https://www.mp.pl/pacjent/dieta/zasady/63297,witamina-b12
- Przytuła F, Sławek J. Witaminy z grupy B w leczeniu powikłań neurologicznych infekcji COVID-19. Polski Przegląd Neurologiczny. 2021;17(4):165–175. doi:10.5603/PPN.2021.0029
- Anmella G, Varela E, Prades N, et al. Association of low vitamin B12 levels with depressive and schizophrenia spectrum disorders in child and adolescent psychiatric inpatients. Eur Child Adolesc Psychiatry. 2025;34:2753–2762.
- National Center for Biotechnology Information. StatPearls: Vitamin B Complex [Internet]. [cyt. 2026 lut 1]. Dostępne na: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK547751/
- Galimberti F, Mesinkovska NA. Odkrycia skóry związane z niedoborami żywieniowymi. Cleveland Clinic Journal of Medicine. 2016 Oct.
- Wolf B. Biotinidase Deficiency. In: Adam MP, Bick S, Mirzaa GM, et al., editors. GeneReviews® [Internet]. Seattle (WA): University of Washington, Seattle; 2000 Mar 24 [aktualizacja 2023 May 25].
- Brescoll J, Daveluy S. A review of vitamin B12 in dermatology. Am J Clin Dermatol. 2015.
- mp.pl. Niedokrwistość megaloblastyczna – przyczyny i leczenie. [Internet]. [cyt. 2026 lut 1]. Dostępne na: https://www.mp.pl/pacjent/hematologia/choroby/170507,niedokrwistosc-megaloblastyczna
- Overton E, Emelyanova A, Bunik VI. Thiamine, gastrointestinal beriberi and acetylcholine signaling. Front Nutr. 2025.
