8 września 2020 roku o godzinie 11:00 trójka mieszkańców Olsztyna i jego okolic złożyła kwiaty pod lapidarium poświęconym wszystkim pochowanym w Kortowie przy Instytucie Rybactwa Śródlądowego. Przekazano również podczas briefingu prasowego pod Rektoratem UWM, JM Rektorowi list otwarty z prośbą o utworzenie ścieżki edukacyjnej upamiętniającej ofiary Akcji T4 oraz wojenną historię Kortowa. Inicjatywę tę poparto już w wielu instytucjach zarówno olsztyńskich jak i ogólnopolskich. Wśród nich znajdują się: wojewoda Warmińsko-Mazurski a także Polskie Towarzystwo Psychiatryczne. Powyższy list autorstwa Michała Woźnicy, Kacpra Kozłowskiego i Michała Zareckiego zostanie przekazany do informacji publicznej.
Skąd pomysł na taką inicjatywę?
„Pomysł na upamiętnienie ofiar Akcji T4 w Kortau był już w naszych głowach, od kiedy zaczęliśmy interesować się tym tematem, tj. kiedy chodziliśmy do I Liceum Ogólnokształcącego w Olsztynie. Nasz nauczyciel historii, pan Marcin Cielecki, opowiedział nam o Kortau. Zaczęliśmy zbierać informacje i chodzić na spotkania dotyczące historii Kortowa. Jeżeli chodzi o samą formę upamiętnienia, czyli ścieżkę edukacyjną, to jej pomysłodawcą jest pan Włodzimierz Kowalewski, który od lat mówi o takiej potrzebie. Uważamy, że jeżeli ta historia zostanie upamiętniona, to być może tak strasznie wydarzenia się więcej nie powtórzą” – powiedział Michał Woźnica, jeden z twórców listu.
Autorzy listu to absolwenci I Liceum Ogólnokształcącego w Olsztynie pochodzący z Olsztyna lub okolic. Obecnie studenci różnych uczelni: Kacper Kozłowski wybrał się na teologię na UKSW w Warszawie, Michał Zarecki na filmoznawstwo na UG i Michał Woźnica studiuje medycynę na UJ.
„Uważamy, że właśnie będąc obok UWM, nie w nim, i wracając tu z potrzeby serca, nie z obowiązku, możemy lepiej widzieć problem braku upamiętnienia” – dodał Michał Woźnica.
Kortowo w dobie wojny
Na ten moment Kortowo jest najbardziej znanym miasteczkiem akademickim w Polsce. Jednak nie każdy jest świadomy z jaką historią wiąże się to miejsce. Przed laty w jednym z kortowskich budynków działał szpital psychiatryczny. Oto skrócony fragment tej mrocznej historii.
Po raz pierwszy o tym miejscu wspomniano w 1886 roku. Wtedy właśnie został założony zakład dla umysłowo chorych. Traktowany był jako jedna z największych tego typu placówek. Udawały się tam rodziny z chorymi, zostawiając ich do wyleczenia. Niestety często zdarzało się tak, że rodziny orientowały się o utrudnianiu kontaktu z bliskimi. Co gorsze, stan zdrowia pacjentów nie poprawiał się. To były tragiczne chwile.
Ludzie z zaburzeniami umysłowymi, którzy byli pacjentami tego szpitala psychiatrycznego już nigdy nie wracali do bliskich. Zakład specjalnie wysyłał do rodzin zawiadomienia o nagłej śmierci, a jej powodem miała być gruźlica. Zdarzało się to co raz częściej, aż stało się to normalnym zabiegiem. Podejrzewano, że odbywają się tam rzeczy takie jak eksperymenty na pacjentach. Aby nikt z zewnątrz nie miał dostępu do ośrodka, postawiono mur i wstawiono kraty w oknach niczym w więzieniu. Na normalnych warunkach ośrodek działał do roku 1914.
