Naukowiec z Instytutu Rozrodu Zwierząt i Badań Żywności PAN w Olsztynie, prof. dr hab. Zygmunt Giżejewski, przebadał 296 poroży jeleni szlachetnych ze zbiorów Stacji Badawczej PAN w Popielnie, aby sprawdzić jak wyglądało zanieczyszczenie środowiska metalami ciężkimi na przestrzeni ostatnich 60 lat (1953-2013). Otrzymane wyniki zostały porównane z rezultatami analizy wykonanej dla 4 poroży kopalnych reniferów z terenu Mazur datowanych na ok 10 060 lat BP.
Populacja ludzi liczy już ponad 7 mld i ciągle wzrasta. Wraz z nią postępuje rozwój wielu technologii przemysłowych, których produktem ubocznym są zanieczyszczenia w postaci metali ciężkich emitowanych do środowiska, które następnie są kumulowane w tkankach roślin i zwierząt. W efekcie wszyscy mamy w sobie pewne ilości metali ciężkich, tj. ołowiu, kadmu, rtęci i arsenu, które są silnie rakotwórcze, powodują szybsze starzenie się i zaburzają metabolizm dobrych pierwiastków – wymieniając tylko kilka z ich niekorzystnych właściwości. Większość tych metali jest również absorbowana z wody i powietrza i jest łatwo wchłaniana z przewodu pokarmowego. Badania nad stężeniami pierwiastków toksycznych w mięśniach zwierząt w Polsce wykazały, iż w porównaniu ze zwierzętami domowymi, większe ilości tych pierwiastków występują u zwierząt łownych, np. jeleniowatych.
W związku z tym, że badania koncentracji poszczególnych metali ciężkich w środowisku dotyczyły określonych lat z przeszłości, nieocenionym materiałem badawczym okazały się próbki (5 g) pobrane z poroży jeleni szlachetnych, które są co roku zrzucane i nakładane. Pełna regeneracja poroża, a także najszybszy jego wzrost w świecie zwierząt (do 1,5 cm na dobę) dotyczy nie tylko tkanki podstawowej, ale również skóry miękkiego poroża, naczyń krwionośnych i nerwów, świadczą o fenomenie biologicznym tej tkanki. Intensywny wzrost poroża powoduje, że jest ono miejscem docelowym dla metali ciężkich i jest rezerwuarem informacji o stanie środowiska w roku w którym powstało.
Analizując wyniki zauważalne są spadki ilości ołowiu wynikające np. z wycofania benzyny ołowiowej i pojawienia się katalizatorów, ale także niepokojące zwyżki związków arsenu, kadmu i rtęci wynikające z wprowadzenia na rynek insektycydów, pestycydów, herbicydów, czy też emisji toksycznych gazów przemysłowych. Wykryto również 70-krotnie wyższe stężenie arsenu w kopalnych porożach reniferów, pochodzącego z wybuchu superwulkanu (ok. 11 000 lat p.n.e.), którego kraterem jest obecnie jezioro Laacher See w Niemczech.
Otrzymane rezultaty badań przeprowadzonych przez prof. Giżejewskiego pozwolą określić jakie działania człowieka i zjawiska zachodzące w przyrodzie miały największy wpływ na uwalnianie związków toksycznych do środowiska na przestrzeni lat oraz będą stanowić bazę do opracowywania strategii ochrony środowiska naturalnego w przyszłości.
RED