Setki polskich grobów na Wileńszczyźnie z roku na rok znikają z krajobrazu. Zapadają się, zarastają i tracą swoje inskrypcje. Olsztyńska Fundacja „Pochówek i Pamięć” od kilku lat próbuje to zatrzymać – prowadząc realne prace renowacyjne na cmentarzach, gdzie spoczywają Polacy. Teraz ruszyła kolejna akcja, która może zdecydować o losie wielu miejsc pamięci.
Olsztyńska fundacja odnawia polskie groby na Litwie
Fundacja „Pochówek i Pamięć”, założona w 2021 roku przez panią Janinę, kontynuuje działania rozpoczęte jeszcze kilka lat wcześniej jako inicjatywa prywatna. Jej celem jest ratowanie zapomnianych grobów Polaków na terenach dawnej Wileńszczyzny.
To nie są symboliczne akcje. Wolontariusze wykonują konkretne, często ciężkie prace: podnoszą zapadnięte pomniki, wydobywają elementy nagrobków spod ziemi, stabilizują konstrukcje, czyszczą kamień i odnawiają zatarte napisy. W wielu przypadkach konieczna jest również wymiana zniszczonych elementów metalowych czy zabezpieczenie grobów przed dalszym niszczeniem.
Każdy odnowiony grób zostaje oznaczony, wyposażony w znicz i wiązankę, a także poświęcony. To działania, które przywracają pamięć o konkretnych osobach i ich historiach.
Plan działań na 2026 rok. Podbrzezie i Korwie
W tym roku fundacja planuje kolejne prace na Litwie – przede wszystkim w rejonie Podbrzezia i Korwia. To miejsca, gdzie znajdują się jedne z najstarszych polskich pochówków w regionie.
Na liście znajdują się m.in. grób Marii Sadowskiej oraz miejsca związane z rodziną Longina Sidorowicza, który poległ w obronie Warszawy w 1939 roku. Oprócz tego wolontariusze chcą uporządkować najstarsze kwatery na tzw. „starym” cmentarzu w Podbrzeziu.
Cmentarz ten powstał w 1906 roku i mimo upływu czasu przetrwał do dziś, jednak jego stan z roku na rok się pogarsza. W wielu miejscach pomniki zapadają się, a inskrypcje stają się nieczytelne. Bez interwencji wiele z tych grobów może bezpowrotnie zniknąć.
Trwa zbiórka na ratowanie grobów Polaków
Aby zrealizować zaplanowane działania, fundacja uruchomiła zbiórkę środków (LINK). Potrzebne są fundusze m.in. na transport ciężkich elementów, materiały renowacyjne, narzędzia oraz logistykę wyjazdów na Litwę.
Zbiórka trwa od 2 do 30 kwietnia 2026 roku, a jej cel to 10 tysięcy złotych. Pierwszy wyjazd wolontariuszy planowany jest już na połowę kwietnia.
Organizatorzy podkreślają, że choć wiele prac wykonywanych jest społecznie, nie da się uniknąć kosztów związanych z transportem i zabezpieczeniem nagrobków.
Efekty wcześniejszych działań już widać
Fundacja od lat dokumentuje swoje działania i pokazuje efekty pracy wolontariuszy. Wśród nich są odnowione pomniki, uporządkowane kwatery i przywrócone do czytelności nazwiska, które jeszcze niedawno były na granicy zatarcia.
Ostatnie efekty można zobaczyć tutaj:
https://pochowekipamiec.pl/2025/10/rok-2025-zachowanie-trzech-pomnikow-od-zapomnienia/
Zbiór innych renowacji:
https://pochowekipamiec.pl/mogile-pradziada-ocal-od-zapomnienia/
Fundacja działa aktywnie i relacjonuje swoje działania
Fundacja „Pochówek i Pamięć” na bieżąco informuje o swoich działaniach, postępach prac i kolejnych inicjatywach. Relacje, zdjęcia i aktualności publikowane są w mediach społecznościowych.
Warto obserwować profil:
https://www.facebook.com/pochowekipamiec
To właśnie tam można zobaczyć, jak wygląda praca w terenie i jakie efekty przynoszą kolejne wyjazdy, a także poznać inne działania Fundacji.
Pamięć, która może zniknąć bezpowrotnie
Historia wielu polskich rodzin z Wileńszczyzny jest skomplikowana i naznaczona dramatycznymi wydarzeniami XX wieku – przesiedleniami, represjami i utratą ojczyzny. Dziś ślady tych historii w dużej mierze zachowały się właśnie na cmentarzach.
Jak podkreśla pani Janina, każdy nagrobek to konkretne nazwisko i los. Bez działań takich jak te, które prowadzi olsztyńska organizacja, wiele z tych miejsc może zniknąć na zawsze.
Dlatego inicjatorka apeluje o wsparcie – bo w tym przypadku chodzi nie tylko o kamień, ale o pamięć, która bez działania przestaje istnieć.
