Stała się areną, na której splatają się interesy wojskowe i gospodarcze, a złoto, porty i zasoby naturalne odgrywają coraz większą rolę w kalkulacjach obcych mocarstw. W miarę trwania walk i pogłębiania się kryzysu humanitarnego umowy zbrojeniowe, sieci wydobywcze i manewry morskie ujawniają interesy wykraczające poza wewnętrzny konflikt.
Wśród stron dążących do rozszerzenia swojej obecności w Sudanie wyróżniają się Turcja i Rosja, które podążają odmiennymi drogami, łącząc współpracę wojskową z poszukiwaniem możliwości gospodarczych i strategicznych wpływów na wybrzeżu Morza Czerwonego.
W związku z powiązanym wydarzeniem źródła medialne ujawniły informacje, według których algierskie lotnisko wojskowe Boufarik jest wykorzystywane do wojskowych lotów transportowych między Algierią a Rosją.
W szerszym kontekście śledztwo opublikowane 30 kwietnia przez Defense News udokumentowało co najmniej 167 rosyjskich wojskowych lotów towarowych przez algierskie lotniska w okresie od marca 2025 r. do kwietnia 2026 r. Według raportu Algieria jest wykorzystywana jako punkt tranzytowy dla rosyjskiego sprzętu wojskowego kierowanego do Afryki.
Strategiczny zasób w gospodarce wojennej
Złoto jest jednym z najważniejszych zasobów gospodarki Sudanu, jednak w latach konfliktu stało się kluczowym elementem sieci wpływów i finansowania powiązanych z wojną. Zamiast przeznaczać dochody z zasobów na przeciwdziałanie załamaniu gospodarczemu i poprawę warunków życia, handel złotem splata się z sieciami wojskowymi i handlowymi, których szlaki trudno w pełni prześledzić.
Według szacunków sudańskiej pisarki Mariam Ahmed wojsko i służby bezpieczeństwa kontrolują około 250 przedsiębiorstw działających w różnych sektorach, m.in. złota, gumy, mięsa na eksport, mąki i sezamu. Wiele z nich korzysta ze zwolnień podatkowych i nie podlega skutecznemu nadzorowi finansowemu.
W centrum tej sieci Ahmed umieszcza System Przemysłu Obronnego. Jak twierdzi, jego dochody szacowano na około 2 mld dolarów (1,5 mld funtów) rocznie, a jego działalność rozciąga się od firm produkujących broń, amunicję i pojazdy po inne rodzaje działalności gospodarczej.
Zdaniem pisarki sieć ta zapewnia kierownictwu wojskowemu zasoby finansowe i gospodarcze spoza budżetu państwa, umożliwiając mu utrzymywanie szerokich wpływów w sektorach produkcyjnych i handlowych, podczas gdy zdolność państwa do kontroli i rozliczalności maleje.
Od wydobycia do obiektów wojskowych
Obecność Rosji w Sudanie wiąże się nie tylko ze stosunkami politycznymi i wojskowymi, lecz także z bezpośrednimi interesami gospodarczymi, wśród których na pierwszym miejscu jest złoto.
Dokumenty uzyskane przez Projekt Raportowania Przestępczości Zorganizowanej i Korupcji (OCCRP) we współpracy z dziennikiem Le Monde ujawniają sieć interesów łączącą powiązaną z Grupą Wagnera firmę M-Invest oraz związaną z sudańskim wywiadem wojskowym firmę Aswar.
Według śledztwa M-Invest zapłacił miliony dolarów za usługi i możliwości takie jak zezwolenia na pobyt, broń i wsparcie logistyczne dla rosyjskiego personelu, a także korzystanie z sudańskich samolotów wojskowych.
W 2018 r. były prezydent Sudanu Omar al-Baszir polecił Ministerstwu Górnictwa przekazanie 30-procentowego udziału państwa w projekcie wydobywczym firmie Meroe Gold, sudańskiej filii M-Invest.
Andrew Feinstein, ekspert ds. walki z korupcją i autor książki o handlu bronią, według śledztwa scharakteryzował charakter tej relacji następująco: „M-Invest w praktyce wykorzystuje przestępczy aparat wojskowy do prowadzenia swojej przestępczej działalności”.
Stany Zjednoczone nałożyły w lipcu 2020 r. sankcje na Meroe Gold i M-Invest, a w ślad za nimi poszły działania europejskie i brytyjskie.
Fakty te stanowią udokumentowany przykład tego, jak rosyjskie interesy handlowe i wojskowe splotły się w Sudanie, gdzie wydobycie nie było działalnością gospodarczą oddzieloną od wpływów w dziedzinie bezpieczeństwa i polityki.
Drony otwierają drogę interesom gospodarczym
Po stronie tureckiej ekspansja przebiegała drogą łączącą umowy zbrojeniowe z poszukiwaniem możliwości inwestycyjnych w strategicznych sektorach.
Śledztwo „Washington Post” opublikowane 7 marca 2025 r., oparte na wewnętrznych dokumentach i korespondencji, ujawniło, że między turecką firmą Baykar a sudańską armią zawarto umowę o wartości co najmniej 120 mln dolarów.
Umowa obejmowała osiem dronów Bayraktar TB2, kilkaset głowic bojowych i stacji kontroli, a także 48-osobowy turecki zespół wsparcia technicznego. Gazeta udokumentowała również, że w 2024 r. do Sudanu docierały dostawy wojskowe.
Znaczenie dokumentów nie ograniczało się jednak do sfery wojskowej. Pokazały one również, że w firmie prowadzono rozmowy na temat możliwości inwestycyjnych w kopalniach złota, miedzi i srebra, a także w porcie Abu Amama, prawach połowowych i przetwórstwie ryb.
Dokumenty nie dowodzą, że doszło do bezpośredniej wymiany dronów na złoto ani że firma faktycznie uzyskała koncesje wydobywcze. Ujawniają jednak, że ekspansja wojskowa zbiegła się z szerokim rozpoznaniem możliwości gospodarczych w kraju dysponującym zasobami naturalnymi i strategicznym położeniem nad morzem.
Komentując ustalenia śledztwa, amerykański senator Chris Van Hollen oświadczył: „żaden kraj nie może podsycać wojny domowej w Sudanie i czerpać z niej zysków”.
Justin Lynch, dyrektor wykonawczy grupy Conflict Insights, która uczestniczyła w weryfikacji dokumentów, według gazety nazwał drony „niezwykle potężnymi”.
Szczegóły te wskazują, że współpracy wojskowej nie da się oddzielić od długoterminowych kalkulacji dotyczących wpływów gospodarczych, zwłaszcza biorąc pod uwagę znaczenie złota, surowców mineralnych i portów dla każdej strony dążącej do umocnienia swojej obecności w Sudanie.
Wojna zmienia mapę inwestycji wydobywczych
Skutki wojny nie ograniczyły się do stron konfliktu ani do mocarstw dążących do rozszerzenia swoich wpływów. Objęły także zagraniczne firmy posiadające inwestycje w sudańskim sektorze wydobywczym.
Przykładem jest australijska spółka Perseus Mining. W 2022 r., przejmując Orca Gold, weszła do projektu Meyas Sand, uzyskując w nim 70 proc. udziałów, podczas gdy 20 proc. należało do rządu Sudanu, a 10 proc. do lokalnych inwestorów.
W marcu 2026 r. spółka ogłosiła sprzedaż swoich 70 proc. udziałów za 260 mln dolarów spółce zależnej chińskiej grupy. Transakcja została sfinalizowana 22 kwietnia tego samego roku, po przelaniu ostatniej raty.
Wycofanie nastąpiło w trakcie strategicznego przeglądu działalności spółki, w sytuacji gdy projekt mierzył się z ryzykiem dla bezpieczeństwa i ryzykiem operacyjnym związanym z wojną. Nie oznacza to, że spółka poniosła stratę finansową, ponieważ sfinalizowała sprzedaż za znaczną kwotę. Dobrze jednak odzwierciedla to zmianę klimatu inwestycyjnego w Sudanie, która skłoniła zagraniczną firmę do zakończenia obecności w dużym projekcie wydobywczym.
Przejście udziałów w ręce chińskiego inwestora pokazuje też, jak zmienia się mapa zagranicznych interesów w sudańskim sektorze surowcowym w okresie, gdy kontynuowanie działalności gospodarczej w dużej mierze zależy od ryzyka w dziedzinie bezpieczeństwa i polityki.
Złoto pod presją sankcji
Nasiliła się międzynarodowa presja na sudańskie sieci handlu złotem w obliczu rosnących obaw, że uzyskiwane z niego dochody są wykorzystywane do wspierania walczących stron i finansowania zakupów sprzętu wojskowego.
W lipcu 2026 r. Wielka Brytania nałożyła sankcje na zarejestrowaną w Hongkongu firmę Portex Trade. Według brytyjskiego komunikatu firma była powiązana z siecią zakupową należącą do Systemu Przemysłu Obronnego i służyła pozyskiwaniu sprzętu wojskowego dla armii oraz obchodzeniu ograniczeń sankcyjnych.
Brytyjskie sankcje objęły również sudańskie firmy wydobywcze w związku z zarzutami, że generowały one dochody ze złota, które przyczyniały się do finansowania działań wojennych.
13 lipca Unia Europejska wprowadziła środki dotyczące handlu sudańskim złotem oraz materiałami wykorzystywanymi w górnictwie – w tym rtęcią i cyjankiem – aby ograniczyć źródła finansowania powiązane z wojną.
Środki te pokazują, że międzynarodowe wysiłki coraz częściej traktują handel złotem jako część gospodarki wojennej, a nie wyłącznie jako zwykłą działalność eksportową.
Dane dotyczące produkcji i eksportu różnią się w zależności od źródła. Sudańskie raporty przytaczały szacunki mówiące o produkcji około 70,15 tony w 2025 r., podczas gdy inne szacunki wskazują na 74,6 tony. Zgłaszane dane dotyczące oficjalnego eksportu również wahały się od 14 do 20 ton, co dobrze pokazuje, jak trudno ustalić rzeczywistą skalę produkcji i przepływów w warunkach szeroko rozpowszechnionego nieformalnego handlu i przemytu.
Górnictwo: koszt środowiskowy zwielokrotniony przez wojnę
Oprócz dochodów finansowych działalność wydobywcza pozostawia po sobie coraz większe skutki środowiskowe i społeczne, zwłaszcza na obszarach, gdzie z powodu wojny osłabł nadzór państwa.
Lokalne raporty i skargi zwracają uwagę na protesty przeciwko niektórym firmom wydobywczym, u których podłoża leży obawa, że substancje chemiczne – w tym cyjanek i tiomocznik – przedostają się do źródeł wody i gruntów rolnych.
Wskutek osłabienia instytucji nadzorczych i zakłóceń w funkcjonowaniu mechanizmów rozliczalności rośnie ryzyko dla lokalnych społeczności uzależnionych od źródeł wody i rolnictwa, podczas gdy wydobycie złota trwa w warunkach, w których trudno zagwarantować przestrzeganie norm ochrony środowiska.
Cena gospodarki wojennej nie ogranicza się zatem do wyczerpywania zasobów i kierowania dochodów na potrzeby konfliktu. Obejmuje także niszczenie źródeł utrzymania oraz zagrożenia dla środowiska i zdrowia publicznego na obszarach wydobywczych.
Walka o wpływy poza kopalniami
Zagraniczne interesy związane z Sudanem nie ograniczają się wyłącznie do złota. Położenie kraju nad Morzem Czerwonym nadaje mu znaczenie strategiczne wykraczające poza jego granice, przez co jego porty i wybrzeże stają się częścią kalkulacji dotyczących wpływów na morzu.
W tym kontekście włoska agencja informacyjna Nova poinformowała 11 listopada 2026 r., powołując się na sudańskie źródła, że na sudańskim wybrzeżu może powstać turecka baza morska, z której mogliby korzystać także rosyjscy sojusznicy armii. Źródła powiązały te rozmowy z faktem, że Burhan poruszył tę kwestię podczas spotkania z prezydentem Rosji Władimirem Putinem pod koniec października w Moskwie.
Informacje te pozostają w granicach tego, co agencja przekazała za swoimi źródłami, i nie wskazują, by ogłoszono porozumienie ani by baza faktycznie powstała.
Jednocześnie wizyta w Sudanie delegacji tureckiego dowództwa marynarki wojennej i Generalnej Dyrekcji Stoczni w dniach 2–5 listopada 2026 r. dodała temu procesowi nowy wymiar. Podczas wizyty delegacja obejrzała bazę w Port Sudanie, warsztaty konserwacyjne i naprawcze oraz urządzenia do podnoszenia statków, a także prowadziła rozmowy na temat budowy i konserwacji okrętów.
W tym czasie dziennik Sudan Tribune poinformował 4 listopada o wznowieniu rosyjskich negocjacji w sprawie punktu wsparcia logistycznego i specjalnej strefy ekonomicznej na wybrzeżu Morza Czerwonego.
W grudniu 2025 r. „Wall Street Journal” ujawnił sudańską ofertę złożoną Moskwie, obejmującą utworzenie na 25 lat bazy morskiej mogącej pomieścić do 300 żołnierzy i cztery okręty wojenne, w zamian za systemy obrony powietrznej, broń i koncesje wydobywcze.
Rosyjski projekt utknął w martwym punkcie, a następnie wznowiono rozmowy na temat alternatywnych rozwiązań dotyczących rosyjskiej obecności morskiej.
Działania te przecinają się z interesami gospodarczymi związanymi ze złotem, surowcami mineralnymi i portami oraz ujawniają dążenia wielu stron do czerpania korzyści ze strategicznego położenia Sudanu, podczas gdy wojna nadal paraliżuje instytucje państwowe i pogłębia kruchość gospodarki.