Kleszcza można przynieść nie tylko ze spaceru po lesie. Te niewielkie pajęczaki występują także na łąkach, w parkach, ogrodach, a coraz częściej również w miastach. Warmia i Mazury należą do regionów, w których szczególnie ważna jest profilaktyka chorób odkleszczowych.
O zagrożeniach związanych z boreliozą i kleszczowym zapaleniem mózgu opowiadają specjaliści i pacjenci w materiale przygotowanym w ramach kampanii edukacyjno-profilaktycznej „Zdrowie na Warmii i Mazurach” Samorządu Województwa Warmińsko-Mazurskiego.
Kleszcze występują również w miastach
Jak wyjaśnia Radosław Gruss, kierownik Oddziału Promocji Zdrowia i Oświaty Zdrowotnej Wojewódzkiej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w Olsztynie, z powodu zmian klimatycznych kleszcze coraz częściej pojawiają się także na terenach zurbanizowanych.
– Warmia i Mazury to rejon endemiczny kleszczy. Z powodu zmian klimatycznych doszło do tego, że kleszcze zasiliły miasta. Czyli w takim mieście jak Olsztyn potwierdzono już obecność kleszczy, które zimują w szczelinach ścian budynków – mówi Radosław Gruss.
Szczególnie trudne do zauważenia są larwy i nimfy. Mogą mieć bardzo małe rozmiary, a nienajedzona larwa jest niemal przezroczysta. Każde stadium rozwojowe kleszcza może jednak przenosić groźne choroby.
Borelioza nie zawsze daje rumień
Najbardziej znaną chorobą przenoszoną przez kleszcze jest borelioza. Jej charakterystycznym objawem może być rumień wędrujący, ale nie pojawia się on u każdego chorego.
Borelioza może powodować także bóle stawów i kręgosłupa, rwę kulszową, problemy neurologiczne czy zaburzenia pamięci. W materiale swoją historię opowiada Agata Śmiglewska, u której choroba doprowadziła do poważnego ograniczenia ruchomości.
– Nie mogłam prowadzić samochodu, bo nie mogłam ruszyć stopą, nie mogłam ruszać rękoma. Miałam zablokowany całkowicie bark – wspomina.
Marek Walczak przez długi czas odczuwał z kolei wędrujące bóle stawów i problemy z pamięcią. Dopiero nasilające się objawy skłoniły go do wykonania badań.
Jak wygląda diagnostyka?
Osoba podejrzewająca zakażenie powinna zgłosić się do lekarza. Diagnostyka boreliozy opiera się między innymi na badaniach przeciwciał IgM i IgG.
Jak wyjaśnia Barbara Dolińska z Laboratorium Badań Epidemiologiczno-Klinicznych Wojewódzkiej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w Olsztynie, diagnostykę rozpoczyna się od testu ELISA.
– Prawidłowo diagnostycznie jest rozpocząć od testu ELISA, metodą ELISA badanie w klasie przeciwciał IgM i IgG – mówi.
Badania serologiczne najlepiej wykonywać po około sześciu tygodniach od możliwego zakażenia. W przypadku podejrzenia neuroboreliozy lekarz może zlecić także badanie płynu mózgowo-rdzeniowego.
Według danych WSSE w 2025 roku na Warmii i Mazurach potwierdzono 2104 zachorowania na boreliozę. Do 1 kwietnia 2026 roku odnotowano już 215 przypadków.
KZM może pozostawić trwałe powikłania
Drugą groźną chorobą przenoszoną przez kleszcze jest kleszczowe zapalenie mózgu.
– Kleszczowe zapalenie mózgu niesie za sobą ryzyko dużo bardziej poważnych powikłań, bo zajmuje opony mózgowe, ale również struktury ośrodkowego układu nerwowego – mówi dr n. med. Jacek Zwiernik.
Choroba może prowadzić między innymi do niedowładów, zaburzeń zachowania i trwałych problemów neurologicznych. Przeciwko KZM dostępne są szczepienia ochronne. W przypadku boreliozy szczepionki obecnie nie ma.
Jak prawidłowo usunąć kleszcza?
Po powrocie z terenów zielonych należy dokładnie obejrzeć całe ciało. Zauważonego kleszcza trzeba usunąć możliwie jak najszybciej.
Nie należy go zgniatać, ściskać ani smarować tłuszczem. Najlepiej użyć specjalnego przyrządu dostępnego w aptece, uchwycić kleszcza jak najbliżej skóry, a po usunięciu zdezynfekować miejsce wkłucia.
Warto stosować także repelenty, pamiętając o instrukcji producenta i czasie ich działania.
Jak bezpiecznie usunąć kleszcza, kiedy wykonać badania i na jakie objawy zwrócić uwagę? Więcej informacji, wypowiedzi specjalistów oraz historie pacjentów można znaleźć w materiale wideo przygotowanym w ramach kampanii „Zdrowie na Warmii i Mazurach”.
Kampania informacyjno-edukacyjna realizowana przez Województwo Warmińsko-Mazurskie
