# Zakonserwowano ok. 1,5 tys. listów do Warmińskiej Kapituły Katedralnej

- Link: https://tko.pl/69420,2020,12,23,zakonserwowano-ok-15-tys-listow-do-warminskiej-kapituly-katedralnej
- Published: 2020-12-23T11:49:17+01:00
- Author: Redakcja TKO

**Około 1,5 tys. z Polski i Europy, których adresatem była Warmińska Kapituła Katedralna
zostało zakonserwowanych. Wśród nich jest korespondencja polskich królów: od Władysława
IV po Augusta II oraz królowych Ludwiki Marii, Marii Kazimiery i Eleonory.**

Dyrektor Archiwum Archidiecezji Warmińskiej ks. prof. Andrzej Kopiczko powiedział,
że w zbiorach Archiwum jest prawie 200 tomów listów. Korespondencja, datowana od
XVI do XVIII wieku, jest systematycznie poddawana zabiegom konserwatorskim. „W tym
roku dzięki grantowi Naczelnej Dyrekcji Archiwów Państwowych udało się odnowić 8
tomów. Dwa poszyty zawierają odpisy listów, a pozostałe sześć to oryginalna korespondencja”–
wyjaśnił ks. prof. Kopiczko.

To korespondencja, która była prowadzona między Warmińską Kapitułą Katedralną, ale
też biskupami warmińskimi czy kanonikami, w zasadzie z każdym środowiskiem w Polsce
i poza Polską.

„Nas najbardziej interesują listy, które były wysyłane z dworu królewskiego czy 
cesarskiego. Są też listy od hetmanów wielkich, kanclerzy koronnych, magnaterii,
szlachty, królowych Polski. To bardzo cenny zbiór, dzięki któremu mamy wiele szczegółowych
informacji o wydarzeniach z tamtego okresu m.in. dotyczących sejmów, sejmików, relacji
z ówczesnych wojen. W jednym z tomów mamy bardzo bogatą korespondencję dotyczącą
powstania Chmielnickiego” – wyjaśnił dyrektor.

Konserwacji poddano oryginalne listy królów polskich: Władysława IV, Jana Kazimierza,
Michała Korybuta Wiśniowieckiego, Jana III Sobieskiego i Augusta II; królowych –
Ludwiki Marii i Marii Kazimiery i Eleonory; pracowników kancelarii królewskiej; 
biskupów – m.in. Piotra Gembickiego, Wacława Leszczyńskiego, Tomasza Ujejskiego,
Andrzeja Załuskiego i Teodora Potockiego. Królowie nie pisali własnoręcznie listów.
W ich imieniu treść zapisywali skrybowie, ale na korespondencji widnieją autentyczne
podpisy królów i królowych.

„Ówczesna korespondencja prowadzona była w językach łacińskim, niemieckim, włoskim,
francuskim. Dużo jest listów w języku staropolskim. Są one bardzo ciekawe, niełatwe
do odczytania” – ocenił ks. prof. Kopiczko.

Tematyka korespondencji dotyczy spraw rodzinnych, relacji między członkami rodziny,
zgonów czy zapowiedzi ślubów. Są też życzenia z okazji Kolędy i Bożego Narodzenia.
List z takimi życzeniami do Warmińskiej Kapituły Katedralnej napisał bp warmiński
Jan Stefan Wydżga. Jest on datowany 30 października prawdopodobnie 1667 roku. W 
ówczesnych czasach kolęda na Warmii odbywała się przed adwentem.

Ciekawostką może być użycie w jednym z listów polskiej nazwy miasta [Olsztyn](https://tko.pl/olsztyn)–
Olstin. Widnieje ona w dokumencie z 1646 roku. Ówcześnie bowiem używano najczęściej
nazwy niemieckiej miasta.

Monika Bogacz-Walska – konserwator papieru i skóry, która przeprowadzała renowację–
powiedziała, że korespondencja była uwierzytelniana pieczęciami lakowymi i opłatkowymi.

Pieczęcie mają swoją strukturę. Gdy listy są nałożone na siebie i zszyte w formie
księgi (poszytu) to wówczas pieczęcie, które znajdują się jedna na drugiej narażone
są na zniszczenia. Pieczęcie są bardzo kruche i wrażliwe na zabiegi konserwatorskie,
stąd prace muszą być ograniczone.

„Listy, które były poddane konserwacji, były przysyłane z różnych stron Europy, 
dlatego miały różne formaty. Gdy zostały zszyte (prawdopodobnie w jednym zakładzie
introligatorskim pod koniec XVIII albo na początku XIX wieku), wielkość oprawy nie
została dostosowana do ich wielkości. Papier wystawał poza oprawę i jego krawędzie
były narażone na zniszczenie” – wyjaśniła konserwator. Dodała, że jej prace polegały
na powiększeniu wielkości oprawy i naprawieniu kart listów.