# XIX-wieczny Tartak Raphaelsohnów już otwarty

- Link: https://tko.pl/63033,2014,10,15,xix-wieczny-tartak-raphaelsohnow-juz-otwarty
- Published: 2014-10-15T10:14:18+02:00
- Author: Redakcja TKO

**Wybudowany około 1884 roku Tartak Raphaelsohnów od niemal trzydziestu lat niszczał
i marniał w zakolu Łyny. Staraniem kilku środowisk i stowarzyszeń udało się tchnąć
życie w perłę zabytkowej architektury przemysłowej Olsztyna. Od dziś mieszkańcy 
mogą zwiedzać tartak i otwarte w nim Centrum Techniki i Rozwoju Regionu „Muzeum 
Nowoczesności”.**

![tartak otwarcie](https://tko.pl/wp-content/uploads/2014/10/tartak-otwarcie-1.jpg)

![otwtartrapha (4)](https://tko.pl/wp-content/uploads/2014/10/otwtartrapha-4.jpg)

![otwtartrapha (10)](https://tko.pl/wp-content/uploads/2014/10/otwtartrapha-10.jpg)

![otwtartrapha (14)](https://tko.pl/wp-content/uploads/2014/10/otwtartrapha-14.jpg)

![otwtartrapha (16)](https://tko.pl/wp-content/uploads/2014/10/otwtartrapha-16.jpg)

![otwtartrapha (25)](https://tko.pl/wp-content/uploads/2014/10/otwtartrapha-25.jpg)

![otwtartrapha (27)](https://tko.pl/wp-content/uploads/2014/10/otwtartrapha-27.jpg)

![otwtartrapha (32)](https://tko.pl/wp-content/uploads/2014/10/otwtartrapha-32.jpg)

![otwtartrapha (38)](https://tko.pl/wp-content/uploads/2014/10/otwtartrapha-38.jpg)

![otwtartrapha (41)](https://tko.pl/wp-content/uploads/2014/10/otwtartrapha-41.jpg)

Tartak został wybudowany w 1884 roku przez przedsiębiorcę Louisa Raphaelsohna i 
zlokalizowany blisko Starego Miasta w dawnej dzielnicy przemysłowej. W jego sąsiedztwie
znajdował się m.in. Browar Klasztorny, tartak Hermenaua, fabryka maszyn Bajer & 
Thiel, tartak Orłowskiego, gazownia miejska, fabryka mydła i sody Bernharda Galera,
browar Allensteiner Brauhaus oraz fabryka octu i musztardy.

W latach 30. XX wieku, gdy tartak przejęły Miejskie Zakłady Komunalne, a firma Raphaelsohnów
przeniosła całość swojej produkcji na dzisiejszą ul. Lubelską, tartak stracił komin,
który został potem rozebrany (ten, który widzimy teraz, trafił do Olsztyna z Rozóg
koło [Szczytna](https://tko.pl/szczytno)). W 1939 roku w sąsiedztwie tartaku wybudowano
warsztaty i zajezdnię trolejbusową, a po wojnie pozostał on własnością przedsiębiorstw
miejskich (m.in. MZK i MPGK) i był użytkowany przez Miejskie Zakłady Komunikacyjne.
Od 1987 roku budynek był nieużytkowany i z roku na rok stawał się ruiną.

W 2007 roku, dzięki zaangażowaniu organizacji pozarządowych i społeczników, tartak
został wpisany do rejestru zabytków. Decyzją prezydenta [Olsztyna](https://tko.pl/olsztyn)
Piotra Grzymowicza przekazano go Miejskiemu Ośrodkowi Kultury, który uzyskał unijne
dofinansowanie na rewitalizację obiektu i utworzenie w nim Centrum Techniki i Rozwoju
Regionu „Muzeum Nowoczesności w Olsztynie”. Koszt całego przedsięwzięcia to 5,4 
mln zł, z czego 3,6 mln zł pochodziło z unijnej kasy.

Marek Marcinkowski, dyrektor Miejskiego Ośrodka Kultury: – Chcemy w tym obiekcie
zaszczepiać mieszkańcom świadomość cywilizacyjnych korzeni Olsztyna. Na rozpoczęcie
działalności tartaku przygotowaliśmy ekspozycję opowiadającą o przemyśle, budownictwie,
wodociągach, gazowaniach, czyli o wieku pary, elektryczności i gazu w Olsztynie 
i regionie. Pokażemy także historię tartaku i rodziny Raphaelsohnów. Dowiemy się
również, jak wyglądała ówczesna komunikacja, zajrzymy do kina i do radia, a nawet
będziemy mogli zrobić sobie zdjęcie w XIX-wiecznym atelier.

Od dziś mieszkańcy miasta mogą korzystać ze zrewitalizowanego tartaku, w którym 
będziemy mogli zapoznać się z historią rozwoju cywilizacyjnego Warmii i Mazur w 
wiekach XIX i XX. Prezentowane wystawy dotyczyć będą takich dziedzin jak: inżynieria
miejska, budownictwo, produkcja, maszyny, rozwój miasta. MOK planuje także prowadzić
w tartaku ożywioną działalność z zakresu edukacji regionalnej.

rak