# Warmińskie epizody powstania styczniowego

- Link: https://tko.pl/41416,2020,01,24,warminskie-epizody-powstania-styczniowego
- Published: 2020-01-24T17:58:02+01:00
- Author: Redakcja TKO

Nawiązując do przypadającej w tym roku 157. rocznicy wybuchu powstania styczniowego,
warto przypomnieć, poza tak ważnymi postaciami, jak powstańczy generałowie: Ludwik
Mierosławski, Marian Langiewicz, Romuald Traugutt, Józef Hauke–Bosak, Michał Heidenreich
pseudonim „Kruk” i ksiądz Stanisław Brzóska, czy doniosłymi walkami (np. atak na
Miechów oraz bitwy pod: Małogoszczem, Pieskową Skałą, Żyrzynem, Fajsławicami, Iłżą
i Opatowem), również pewne osoby, biorące udział w wydarzeniach, związanych z tym
niepodległościowym zrywem, a mających miejsce na terenie Warmii i dzisiejszego Olsztyna.

![Warmińskie epizody powstania styczniowego](https://tko.pl/wp-content/uploads/2020/
01/Pol4.jpg)

Artur Grottger „Bitwa” (z cyklu pt. „Polonia”)

![Warmińskie epizody powstania styczniowego](https://tko.pl/wp-content/uploads/2020/
01/zyrzyn.jpg)

Bitwa pod Żyrzynem (ilustracja prasowa z 1863 roku)

Od pierwszych miesięcy insurekcji (zainicjowanej 22 stycznia 1863 roku) na ziemiach
dawnej Rzeczypospolitej, liczni Warmiacy, świadomi swych polskich korzeni, rozpoczęli
organizowanie pomocy dla walczących o wolność rodaków, tworząc swoiste zaplecze 
zaopatrzeniowe. Przykładowo, pochodzący z Barczewa krawiec Franciszek Nowowiejski,
ojciec Feliksa (światowej sławy kompozytora i patrioty), uszył powstańcom kilkadziesiąt
kurtek, spodni, toreb i chlebaków. Zgromadzone w ścisłej konspiracji, dzięki ofiarności
zwykłych ludzi, elementy uzbrojenia oraz inne rzeczy niezbędne przy prowadzeniu 
działań o charakterze partyzanckim, musiały być następnie „przerzucane” najrozmaitszymi
środkami transportu (nierzadko poukrywane w skrzyniach) przez kordony graniczne,
by ostatecznie mogły trafić w ręce insurgentów. Jedna z tras przemytu wiodła z Królewca(
ówczesny Königsberg) przez [Olsztyn](https://tko.pl/olsztyn) (Allenstein) i dalej
w kierunku południowym (m.in. przez wieś Butryny).

![Warmińskie epizody powstania styczniowego](https://tko.pl/wp-content/uploads/2020/
01/DSC08550.jpg)

Pomnik w miejscu zatrzymania, w 1863 roku, transportu z bronią i wyposażeniem dla
powstańców, konwojowanego przez
W. [Kętrzyńskiego](https://tko.pl/ketrzyn) i L. 
Różyckiego

Dnia 11 września 1863 roku w Jarotach (wówczas podolsztyńskiej wsi Jomendorf) zostali
zatrzymani (najprawdopodobniej na skutek donosu) przez pruskich żandarmów, dwaj 
studenci, a zarazem gorący patrioci: Wojciech Kętrzyński (właściwie: Adalbert von
Winkler) i Leopold Różycki, którzy, przewożąc na konnym wozie broń, amunicję i ekwipunek
dla oddziałów powstańczych, zmierzali w kierunku granicy Prus z Królestwem Polskim(
tzw. Kongresówką) w zaborze rosyjskim. Aresztowanych osadzono w Olsztynie, w Górnej(
Wysokiej) Bramie, ale zwolniono po kilku dniach, gdyż sąd uznał, że pomaganie uczestnikom
powstania, które wybuchło na terytorium Imperium Rosyjskiego i jest wymierzone przeciwko
władzy carskiej, nie szkodzi państwu oraz królowi pruskiemu (później, za działalność
na rzecz sprawy polskiej, i tak skazano Kętrzyńskiego na karę więzienia, którą odbywał
m.in. w twierdzy kłodzkiej na Dolnym Śląsku). Obecnie w miejscu zatrzymania transportu
z pomocą materialną dla powstańców (w Olsztynie, przy ulicy Jarockiej, naprzeciwko
kościoła pod wezwaniem Bogarodzicy Dziewicy Matki Kościoła) znajduje się pomnik-
obelisk, a na jednej ze ścian Wysokiej Bramy – pamiątkowa tablica z wizerunkiem 
Wojciecha Kętrzyńskiego.

![Warmińskie epizody powstania styczniowego](https://tko.pl/wp-content/uploads/2020/
01/DSC03137.jpg)

Górna (Wysoka) Brama w Olsztynie – miejsce uwięzienia
W. Kętrzyńskiego

![Warmińskie epizody powstania styczniowego](https://tko.pl/wp-content/uploads/2020/
01/Kopia-DSC06593.jpg)

Tablica pamiątkowa na Wysokiej Bramie

Nie brakowało mieszkańców Warmii, którzy nie tylko dostarczali broń i ekwipunek,
ale również sami zasilali oddziały powstańców i ramię w ramię z nimi walczyli, odnosili
rany, ginęli, trafiali do niewoli… Przykładowo, Franciszek Rydzewski z Olsztyna,
pojmany po odbyciu szlaku bojowego na północnym Mazowszu i Podlasiu, zaznał losu
syberyjskiego zesłańca. Godnym odnotowania pozostaje również fakt, że wielu (według
niektórych źródeł ok. 200) uczestników insurekcji narodowej lat 1863-1865 (zwłaszcza
po jej upadku, ale też już późną jesienią roku 1863) znalazło schronienie przed 
carskimi represjami w Olsztynie, Barczewie, Gietrzwałdzie, Klebarku Wielkim (gdzie
miejscowy proboszcz ksiądz Juliusz Grzymała udzielił pomocy m.in. Janowi Ciecierskiemu
i Adolfowi Kozłowskiemu – inicjatywa upamiętnienia tych osób i faktów, poprzez umieszczenie
w kościele parafialnym stosownej tablicy, czeka na realizację), a także w Purdzie,
Giławach i innych miejscowościach południowej Warmii. Stało się to możliwe dzięki
zaangażowaniu i wsparciu takich osób, jak np. August Sokołowski – Warmiak, który
sam brał udział w powstańczych walkach, a następnie organizował dla byłych powstańców
zakwaterowanie, odzież, żywność, leki itp.

**W tym roku, wzorem lat ubiegłych, członkowie Ruchu Społecznego im. Prezydenta 
RP Lecha Kaczyńskiego, Komitetu Miejskiego Prawa i Sprawiedliwości w Olsztynie oraz
innych środowisk patriotycznych, pod patronatem Wojewody Warmińsko-Mazurskiego, 
organizują w stolicy regionu obchody kolejnej rocznicy wybuchu powstania styczniowego.
Uroczystości, zaplanowane na dzień 26 stycznia 2020 roku, zostaną rozpoczęte Mszą
Świętą w kościele pod wezwaniem Bogarodzicy Dziewicy Matki Kościoła (o godz. 11:
30), po której, już tradycyjnie, nastąpi zgromadzenie upamiętniające pod pomnikiem
w miejscu aresztowania Wojciecha Kętrzyńskiego i Leopolda Różyckiego, przewożących
broń dla powstańców w 1863 roku, przy ulicy Jarockiej. W imieniu organizatorów i
swoim własnym serdecznie zapraszam.**

Radosław Nojman