# Ponad 18 ton ludzkich szczątków. To odkrycie wstrząsa skalą

- Link: https://tko.pl/407593,2026,10,13,ponad-18-ton-ludzkich-szczatkow-to-odkrycie-wstrzasa-skala
- Published: 2026-10-13T08:35:40+02:00
- Author: Sebastian Chrostowski

**Przez dziesięciolecia ziemia skrywała ślady jednej z najtragiczniejszych kart 
historii regionu. Niemcy robili wszystko, by prawda o popełnionych tam zbrodniach
nigdy nie wyszła na jaw. Po latach naukowcy zakończyli badania, których wyniki pokazują
ogrom tragedii. Odkryto siedem masowych mogił, tysiące przedmiotów i ponad 18 ton
ludzkich prochów oraz szczątków.**

Zakończył się piąty, a zarazem ostatni sezon badań archeologicznych i antropologicznych
prowadzonych w lesie białuckim niedaleko Działdowa. To właśnie w tym miejscu Niemcy
dokonywali masowych egzekucji więźniów [obozu KL Soldau](https://tko.pl/128679,2021,10,28,135-mln-zl-na-ratowanie-budynku-po-niemieckim-obozie-kl-soldau),
a następnie ukrywali szczątki zamordowanych osób.

Wieloletnie prace pozwoliły odsłonić kolejne ślady niemieckich zbrodni oraz lepiej
poznać skalę eksterminacji prowadzonej na tych terenach podczas II wojny światowej.

## W jednej mogile mogło spoczywać nawet 1400 osób

Tegoroczne badania przeprowadzili naukowcy z Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego
w Szczecinie. Skupili się przede wszystkim na grobie oznaczonym numerem 7.

Analiza wydobytych szczątków pozwoliła ustalić, że znajdowały się w nim pozostałości
co najmniej 76 dorosłych osób, trojga dzieci oraz jednego noworodka. Badacze podkreślają
jednak, że rzeczywista liczba ofiar pochowanych w tym miejscu mogła być znacznie
większa.

– Liczba ofiar pochowanych w tej mogile najprawdopodobniej była jednak wielokrotnie
wyższa. Na podstawie wymiarów grobu oraz szacunków z analogicznych miejsc eksterminacji
można przyjąć, że spoczywało w nim od 800 do 1400 osób – [przekazało Ministerstwo](https://tko.pl/325923,2025,12,09,zglosil-mobbing-i-stracil-prace-ministerstwo-komentuje-skandal-w-akademii-policji)
Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Podczas ostatniego sezonu badań odnaleziono również 937 przedmiotów. Wśród nich 
dominowały elementy niemieckiej amunicji do broni krótkiej i karabinowej. Znaleziska
stanowią kolejne materialne świadectwo zbrodni popełnianych w tym miejscu.

## Siedem masowych mogił i ponad 18 ton ludzkich szczątków

Badania w lesie białuckim prowadzono w pięciu sezonach: w 2019, 2021, 2022, 2024
i 2026 roku. Łącznie naukowcy przebadali obszar o powierzchni około 2 tys. m kw.

W tym czasie udało się zlokalizować i odsłonić siedem masowych mogił. Badacze odnaleźli
także dwa miejsca, w których palono ciała zamordowanych osób, oraz obszar wykorzystywany
do składowania wydobytych zwłok.

Skala odkryć jest ogromna. W ciągu pięciu sezonów zabezpieczono ponad 18 ton ludzkich
prochów i szczątków oraz przeszło 3300 przedmiotów związanych ze zbrodnią.

Wśród przebadanego materiału antropologicznego wyodrębniono szczątki co najmniej
142 osób, w tym 134 dorosłych i ośmiorga dzieci. Nie oznacza to jednak, że właśnie
tyle osób zamordowano w tym miejscu. Rzeczywista liczba ofiar była znacznie większa,
a ustalenie jej z dużą dokładnością pozostaje niezwykle trudne.

Tegoroczne prace realizowano w ramach projektu „Badania miejsca ukrycia szczątków
ofiar niemieckiego obozu KL Soldau (Działdowo) w Białutach”. Przedsięwzięcie zostało
sfinansowane z programu Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego „Groby i cmentarze
wojenne w kraju”.

## KL Soldau. Jedno z miejsc niemieckiego terroru

Historia obozu KL Soldau sięga zimy 1939 roku. Niemcy utworzyli go w Działdowie,
wykorzystując zabudowania dawnych koszar wojskowych.

Miejsce to szybko stało się jednym z ośrodków niemieckiego terroru i eksterminacji
ludności na terenach północnej Polski. Więźniów przetrzymywano w ciężkich warunkach,
a wielu z nich zostało zamordowanych.

Do dziś nie udało się jednoznacznie ustalić liczby ofiar obozu. Oficjalne dane wskazują
na około 3 tys. zamordowanych, jednak według wyższych szacunków historycznych liczba
ta mogła sięgać nawet 30 tys. osób.

Wśród ofiar znajdowali się przedstawiciele różnych grup społecznych, w tym polscy
duchowni. Niemcy zamordowali między innymi 88 księży z diecezji chełmińskiej, płockiej
i łomżyńskiej.

Jednym z najważniejszych miejsc egzekucji więźniów KL Soldau był właśnie las w rejonie
Białut. To tam dokonywano masowych mordów i ukrywano ciała zamordowanych.

## Niemcy próbowali zatrzeć ślady zbrodni

Ustalenie dokładnej liczby ofiar jest szczególnie trudne ze względu na [działania podejmowane przez Niemców](https://tko.pl/204520,2023,07,06,kto-byl-katem-a-kto-ofiara-niemcy-spotykaja-bylego-wieznia-obozu-koncentracyjnego)
pod koniec wojny. W 1944 roku przeprowadzili oni akcję mającą na celu zatarcie śladów
masowej eksterminacji. Wydobywano wówczas ciała z miejsc pochówku i palono je, aby
zniszczyć dowody popełnionych zbrodni.

To właśnie dlatego współcześni badacze odnajdują nie tylko masowe mogiły, ale również
miejsca palenia zwłok oraz ogromne ilości ludzkich prochów.

Zniszczenie szczątków sprawiło, że odtworzenie przebiegu wydarzeń i określenie rzeczywistej
liczby zamordowanych jest wyjątkowo skomplikowane.

Zakończone badania w lesie białuckim stanowią ważny etap dokumentowania niemieckich
zbrodni popełnionych na terenie dzisiejszego województwa warmińsko-mazurskiego. 
Choć prace terenowe dobiegły końca, wiele pytań dotyczących liczby i tożsamości 
ofiar nadal pozostaje bez odpowiedzi.

Odnalezione mogiły, szczątki oraz tysiące przedmiotów są materialnym świadectwem
tragedii, którą sprawcy próbowali wymazać z historii.

Jakie działania powinny podjąć władze po odkryciu szczątków?

 *   Edukacja o lokalnej historii
 *   Trudno powiedzieć
 *   Utworzenie miejsca pamięci
 *   Wspieranie badań archeologicznych

 [Zobacz wyniki](https://tko.pl/407593,2026,10,13,ponad-18-ton-ludzkich-szczatkow-to-odkrycie-wstrzasa-skala#ViewPollResults)

Dobrowolna sonda czytelników TKO. Wyniki nie są reprezentatywnym badaniem opinii.

 Wczytuję wyniki…

źródło: „Gazeta Olsztyńska” / PAP