# Stare zdjęcia mogą opowiedzieć historię 200-letniej wsi. Ruszyła wyjątkowa akcja w gminie Purda

- Link: https://tko.pl/389417,2026,09,17,stare-zdjecia-moga-opowiedziec-historie-200-letniej-wsi-ruszyla-wyjatkowa-akcja-w-gminie-purda
- Published: 2026-09-17T14:38:38+02:00
- Author: Sebastian Chrostowski

**Za rok ta niewielka warmińska wieś będzie obchodziła wyjątkowy jubileusz 200-lecia.
Zanim jednak pojawią się oficjalne uroczystości, mieszkańcy zaglądają do starych
albumów, szuflad i rodzinnych archiwów. To właśnie tam mogą kryć się zdjęcia, dokumenty
i wspomnienia, które pokażą historię zupełnie inaczej niż urzędowe kroniki.**

## Szukają zdjęć, dokumentów i wspomnień

W przyszłym roku Nowa Kaletka będzie obchodziła 200-lecie. W związku z jubileuszem
gmina Purda wspólnie z sołectwem rozpoczęła projekt, którego celem jest przedstawienie
historii miejscowości, ale przede wszystkim ludzi z nią związanych.

Samorząd zwrócił się do obecnych i byłych mieszkańców Nowej Kaletki, a także wszystkich
osób w jakikolwiek sposób związanych ze wsią, z prośbą o przejrzenie rodzinnych 
archiwów.

Poszukiwane są stare fotografie i dokumenty dotyczące miejscowości. Cenne mogą okazać
się zarówno zdjęcia przedstawiające ważne wydarzenia, jak i zwyczajne sceny z codziennego
[życia: mieszkańców, ich domy, gospodarstwa, szkołę, uroczystości](https://tko.pl/186494,2023,02,23,szkola-podstawowa-w-olsztynie-bedzie-nosic-imie-mikolaja-kopernika)
rodzinne czy pracę.

Organizatorów interesują również wspomnienia z okresu powojennego oraz historie 
sięgające wcześniejszych czasów, zachowane w rodzinach dzięki opowieściom rodziców,
dziadków i pradziadków.

Osoby, które chcą włączyć się w przedsięwzięcie, mogą kontaktować się z sołtysem
Nowej Kaletki Tomaszem Piłatem pod numerem telefonu 600 440 250.

## Wszystko zaczęło się na leśnym karczowisku

Historia miejscowości sięga początku XIX wieku, choć jej korzenie są jeszcze starsze.
Jak podaje Gmina Purda, Nowa Kaletka powstała w wyniku administracyjnego podziału
istniejącej od XVII wieku Kaletki. Oficjalnie nastąpiło to 20 stycznia 1827 roku.
Właśnie od tej daty liczony jest wiek miejscowości.

Jeszcze przed formalnym utworzeniem wsi istniała w tym miejscu kolonia Kaletki. 
Powstawała po 1800 roku na leśnym karczowisku położonym na południe od starszej 
osady. Zamieszkiwali ją przede wszystkim robotnicy leśni.

Miejscowość rozwijała się szybko. W 1876 roku otrzymała status samodzielnej gminy
wiejskiej i pod względem liczby mieszkańców wyprzedziła Starą Kaletkę. Dzisiejsza
Nowa Kaletka leży około 3,5 km na południowy zachód od Butryn, przy drodze prowadzącej
w kierunku Jedwabna. W źródłach pojawiają się także dawne nazwy miejscowości: Neu
Kaletka, a od 1938 roku Hermansort.

## Polska szkoła była jednym z najważniejszych miejsc we wsi

Szczególne miejsce w historii Nowej Kaletki zajmuje edukacja. Szkoła funkcjonowała
tutaj już w XIX wieku. Uczęszczał do niej m.in. urodzony w 1873 roku Michał Lengowski,
późniejszy poeta i działacz warmiński.

Znaczna część mieszkańców miejscowości posługiwała się językiem polskim. W czasach
Prus Wschodnich miejscowa społeczność podejmowała starania o możliwość nauczania
dzieci po polsku. Już w 1923 roku Polsko-Katolickie Towarzystwo Szkolne na Warmię
zebrało deklaracje rodziców dotyczące nauczania religii i języka polskiego.

Przełom nastąpił 10 kwietnia 1929 roku. Tego dnia oficjalnie rozpoczęła działalność
polska [szkoła w Nowej Kaletce](https://tko.pl/110522,2014,10,28,wystawa-objazdowa-o-polskich-szkolach-na-warmii).
Według serwisu „Kopernik na Warmii” była najliczniejszą spośród [polskich szkół funkcjonujących na Warmii](https://tko.pl/141435,2022,04,08,tysiace-dzieci-z-ukrainy-przyjeto-do-szkol-i-przedszkoli-w-regionie)
w latach 1929–1939 i jedną z pierwszych czterech uruchomionych w 1929 roku. Podczas
jej otwarcia obecnych było 41 dzieci wraz z rodzicami. Pierwszym kierownikiem placówki
został Edward Turowski.

We wsi działały także polskie przedszkole oraz drużyna ZHP, prowadzone przez Otylię
Teschner-Grotową. Według informacji Gminy Purda do Związku Polaków w Niemczech należało
30 mieszkańców miejscowości.

Polska szkoła działała niemal do samego wybuchu II wojny światowej. 25 sierpnia 
1939 roku nauczyciel Józef Groth został aresztowany, a placówkę zamknięto.

## W starych albumach może kryć się historia wsi

Właśnie dlatego przygotowania do 200-lecia nie mają ograniczyć się jedynie do odtworzenia
najważniejszych dat. Gmina i sołectwo chcą pokazać Nową Kaletkę przez pryzmat jej
mieszkańców.

Rodzinne fotografie i dokumenty mogą uzupełnić oficjalne źródła o historie, których
do tej pory nigdzie nie zapisano. Szczególnie ważne mogą być materiały z pierwszych
lat po II wojnie światowej, ale także rodzinne przekazy dotyczące wcześniejszych
mieszkańców miejscowości.

Pomóc mogą również wspomnienia – opowieści o dawnych sąsiadach, pracy w lesie i 
gospodarstwach, szkole, lokalnych zwyczajach, uroczystościach czy o tym, jak przez
dziesięciolecia zmieniała się wieś.

W 2027 roku od administracyjnego utworzenia Nowej Kaletki minie dokładnie 200 lat.
Zanim rozpocznie się jubileusz, mieszkańcy mają więc szansę wspólnie stworzyć możliwie
pełny obraz dwóch stuleci swojej małej ojczyzny.

Jakie materiały historyczne są najcenniejsze dla lokalnej społeczności?

 *   Dokumenty historyczne
 *   Inne materiały
 *   Stare fotografie
 *   Wspomnienia mieszkańców

 [Zobacz wyniki](https://tko.pl/389417,2026,09,17,stare-zdjecia-moga-opowiedziec-historie-200-letniej-wsi-ruszyla-wyjatkowa-akcja-w-gminie-purda#ViewPollResults)

Dobrowolna sonda czytelników TKO. Wyniki nie są reprezentatywnym badaniem opinii.

 Wczytuję wyniki…

źródła: Gmina Purda, Encyklopedia Warmii i Mazur, Kopernik na Warmii