# Cyna do lutowania w laskach – jak czytać oznaczenia LC i dobrać spoiwo do materiału

- Odnośnik: https://tko.pl/383825,2026,08,12,cyna-do-lutowania-w-laskach-jak-czytac-oznaczenia-lc-i-dobrac-spoiwo-do-materialu
- Opublikowano: 2026-08-12T16:00:24+02:00
- Autor: Janlinek

**Instalator CO, blacharz, dekarz i rzemieślnik motoryzacyjny — wszyscy sięgają 
po pręty trójkątne, choć często po inne gatunki i z innymi topnikami. Problem w 
tym, że oznaczenie na laskach — LC25, LC40, LC60 — nie mówi wprost, do czego dany
stop jest przeznaczony, a błąd w doborze spoiwa objawia się nie natychmiast, ale
po kilku sezonach: pęknięcia przy szwach, korozja elektrochemiczna, rozszczelnienia
na złączach.**

Artykuł dotyczy wyłącznie lutowania miękkiego — procesów poniżej 450°C. Laski LC
nie są lutem twardym i nie stosuje się ich do instalacji gazowych ani chłodniczych.

## Co oznacza liczba po literach LC

LC to skrót od „lut cynowy” (lub „lut ołowiowo-cynowy” przy wyższej zawartości ołowiu).
Liczba po LC wskazuje przybliżoną zawartość cyny w procentach — LC25 to ok. 25% 
Sn, LC60 to 60% Sn. Ważna zasada: wyższy numer oznacza wyższą zawartość cyny, niższą
temperaturę topnienia liquidusu i wyższą zwilżalność. Niższy numer to więcej ołowiu,
wyższy zakres topnienia i bardziej plastyczna spoina.

Pełna tabela spoiw cynowo-ołowiowych wg DIN EN 29453 w postaci lasek:

  |  Stop |  Skład |  Zakres T topnienia |  Przeznaczenie |  
   |  LC25 (Pb74Sn25Sb1) |  25% Sn, 74% Pb, 1% Sb |  185-263°C |  blacharstwo samochodowe, cynowanie karoserii |  
 |  LC30 (Pb70Sn30) |  30% Sn, 70% Pb |  183-255°C |  blacharstwo budowlane, przemysł oświetleniowy |  
 |  LC40 (Pb60Sn40) |  40% Sn, 60% Pb |  183-235°C |  tytan-cynk, blacharstwo budowlane, naprawy chłodnic |  
 |  LC50 (Sn50Pb50) |  50% Sn, 50% Pb |  183-215°C |  blacha ocynkowana, blacharstwo budowlane |  
 |  LC60 (Sn60Pb40) |  60% Sn, 40% Pb |  183-190°C |  blacha ocynkowana, metaloplastyka, bielenie kabli |  
 |  LC90 (Sn90Pb10) |  90% Sn, 10% Pb |  183-213°C |  blacharstwo budowlane, przemysł motoryzacyjny |

Wszystkie powyższe stop zawierają ołów. Do instalacji wody pitnej, kontaktu z żywnością
i wszędzie tam, gdzie obowiązuje RoHS — wyłącznie bezołowiowe Sn97Cu3.

## LC25 — specjalność blacharstwa samochodowego

[Cyna lc25](https://armack.pl/produkt/armack-amasan-cyna-lc25-w-laskach-trojkatnych-pb74sn25sb1.html)
to spoiwo Pb74Sn25Sb1 z niewielkim dodatkiem antymonu (1%), który poprawia właściwości
mechaniczne stopu. Zakres temperatur topnienia 185-263°C jest celowo szeroki — „
okno robocze” wynosząca ok. 80°C pozwala blacharzowi na wygodne kształtowanie pasty
lutowniczej w stanie częściowo ciekłym, zanim całkowicie zastygnie. To cecha krytyczna
przy wyrównywaniu wgłębień karoserii, gdzie lut musi pozostać plastyczny przez kilkanaście
sekund po nałożeniu.

LC25 stosuje się zawsze z pastą WSN-25, która zawiera 80% mikroziarnistego proszku
ze stopu Pb60Sn40 i 20% topnika wg DIN EN 29454-1 3.1.1.C. Pasta nakładana pędzlem
na blachę tworzy warstwę pobielającą, po której laski LC25 łączą się z podłożem.
Bez tego etapu pobielania lut nie zwilży czystej blachy stalowej — to błąd, który
popełniają osoby wchodzące w cynowanie bez praktyki motoryzacyjnej.

Zastosowania LC25: wyrównywanie spoin spawalniczych na karoseriach, wypełnianie 
wżerów i wgłębień przed lakierowaniem, łączenie elementów blaszanych w produkcji
jednostkowej, pobielanie elementów stalowych i żeliwnych.

## Dlaczego cyna do lutowania w laskach ma różne kształty przekroju

Laski trójkątne (10×400 mm) to forma dominująca dla spoiw ołowiowo-cynowych do blacharstwa.
Trójkątny przekrój zapewnia stabilny chwyt w dłoni przy pracy z palnikiem i łatwe
dozowanie — blacharz przykłada laskę do nagrzanego złącza i precyzyjnie kontroluje
ilość podawanego spoiwa. Laski okrągłe są rzadsze i stosowane głównie w spoiwach
twardych oraz przy specjalnych technikach.

Drut na szpulach (VD40, VD60, ED26) to osobna forma — przeznaczona do lutowania 
elektrycznego przy użyciu lutownicy lub stacji lutowniczej. Drut monolityczny VD
wymaga oddzielnego topnika, drut rdzeniowy ED ma topnik wbudowany w rdzeń (2,5% 
topnika wg DIN EN 29454-1).

### Jak dobrać topnik do spoiwa w laskach

Każdy gatunek lasek ma swój właściwy topnik — to nie jest sprawa gustu:

 * LC25 → pasta WSN-25 (pobielanie + lutowanie w blacharstwie samochodowym)
 * LC40 → płyn ZW-witt lub ZWN (tytan-cynk, cynk); płyn CWK lub C66 (miedź + rynny)
 * LC50 i LC60 → płyn ZWN lub ZWS (blacha ocynkowana, cynk)
 * LC60 na miedzi → topnik CWK

Błąd: stosowanie topnika CWK na blasze ocynkowanej lub tytan-cynku.
 Skutek: niedostateczna
aktywność topnika, słabe zwilżanie, grudkowata spoina. Rozwiązanie: ZWN lub ZW-witt
dla materiałów z powłoką cynkową.

### Przechowywanie i BHP

Laski cynowo-ołowiowe zawierają ołów — wymagane środki ochrony indywidualnej przy
pracy: rękawice, wentylacja stanowiska, zakaz jedzenia i picia w strefie pracy. 
Opary przy lutowaniu (temperatura 200-270°C) zawierają związki ołowiu i cyny — odprowadzenie
wymuszone lub praca na wolnym powietrzu. Laski przechowywać w suchym miejscu, z 
dala od żywności.