# Nieziemski projekt z Olsztyna. Naukowcy UWM zajrzeli w głąb kosmosu

- Link: https://tko.pl/340655,2026,02,26,nieziemski-projekt-z-olsztyna-naukowcy-uwm-zajrzeli-w-glab-kosmosu
- Published: 2026-02-26T15:54:57+01:00
- Author: Dorotab

**To projekt, który zmienia sposób patrzenia na kosmos i otwiera nowy rozdział w
badaniach radiowych Wszechświata. Przez lata powstawała mapa, jakiej dotąd nie udało
się stworzyć żadnemu zespołowi badawczemu na świecie. W tym międzynarodowym przedsięwzięciu
swój wyraźny ślad zostawili również naukowcy z Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego
w Olsztynie.**

## Największy i najbardziej szczegółowy radiowy przegląd nieba w historii radioastronomii

Na łamach prestiżowego europejskiego czasopisma Astronomy & Astrophysics opublikowano
wyniki największego i najbardziej szczegółowego radiowego przeglądu nieba, jaki 
kiedykolwiek wykonano. [Projekt LOFAR Two-metre](https://tko.pl/328458,2025,12,29,tajemnicze-skrzynie-pod-olsztynem-dzieki-nim-beda-obesrwowac-obiekty-z-dwukrotnie-wieksza-sila)
Sky Survey w trzeciej odsłonie danych, znany jako LoTSS-DR3, objął obserwacje aż
13,7 miliona aktywnych galaktyk.

Radiowa mapa Wszechświata ujawniła położenia supermasywnych czarnych dziur oraz 
ogromną różnorodność struktur kosmicznych zasilanych przez ich aktywność. Emisja
radiowa obserwowanych obiektów rozciąga się często na setki tysięcy, a nawet miliony
lat świetlnych, odsłaniając procesy niewidoczne w świetle optycznym.

## Międzynarodowa współpraca naukowa i kluczowa rola konsorcjum LOFAR

Za przełomowym przeglądem stoi międzynarodowy zespół naukowców z kilkunastu krajów
Europy, zrzeszonych w ramach Europejskiego Konsorcjum Infrastruktury Badawczej LOFAR
ERIC. W projekt zaangażowani byli badacze m.in. z Holandii, Niemiec, Francji, Wielkiej
Brytanii, Włoch, Szwecji, Irlandii, Bułgarii i Polski.

LOFAR to jeden z najbardziej zaawansowanych radioteleskopów na świecie, działający
jako gigantyczny interferometr. Składa się z 52 stacji rozmieszczonych w całej Europie,
z których sygnały są łączone w jeden spójny obraz. Najbardziej oddalone elementy
systemu dzieli niemal 2000 kilometrów, co przekłada się na niezwykłą czułość i rozdzielczość
obserwacji.

## Naukowcy z UWM w gronie autorów publikacji o globalnym znaczeniu

Wśród autorów przełomowej publikacji znaleźli się dwaj naukowcy związani z Uniwersytetem
Warmińsko-Mazurskim w Olsztynie: dr hab. Marcin Hajduk, prof. [UWM z Katedry Geodezji](https://tko.pl/228012,2024,02,20,student-uwm-demaskuje-tajemnice-jonosfery-bez-wychodzenia-w-kosmos)
oraz dr Sagar Sethi z Centrum Diagnostyki Radiowej Środowiska Kosmicznego.

Ich wkład dotyczył kluczowych obszarów badań radioastronomicznych. Prace prowadzone
na UWM obejmowały analizę ewolucji gigantycznych radiogalaktyk, badania mgławic 
planetarnych, gwiazd typu post-AGB, układów symbiotycznych oraz obszarów intensywnego
formowania gwiazd. Dane z przeglądu LoTSS-DR3 umożliwiły spojrzenie na te obiekty
z niespotykaną dotąd precyzją.

## Co dokładnie ujawniły mapy LOFAR i dlaczego są tak wyjątkowe

Obserwacje prowadzone na niskich częstotliwościach radiowych pokazują Wszechświat
w zupełnie innym świetle niż teleskopy optyczne. Znaczna część rejestrowanej emisji
pochodzi od relatywistycznych cząstek poruszających się w polach magnetycznych, 
co pozwala śledzić najbardziej energetyczne procesy kosmiczne.

Mapy LOFAR-a odsłoniły dżety plazmy emitowane z okolic supermasywnych czarnych dziur,
struktury pozostałe po wybuchach supernowych, rozległe obszary narodzin gwiazd oraz
słabe, wcześniej nieuchwytne obiekty radiowe. Dzięki temu astronomowie mogą analizować
ewolucję galaktyk, przyspieszanie cząstek do ekstremalnych energii oraz konfigurację
pól magnetycznych w skali kosmicznej.

## Polska infrastruktura LOFAR i stacja należąca do UWM

Polska odgrywa istotną [rolę w europejskiej sieci LOFAR](https://tko.pl/249457,2024,09,17,radioteleskop-pod-olsztynem-odkrywa-nieznane-obiekty-w-kosmosie).
Na terenie kraju działają trzy stacje interferometru: w Borówcu koło Poznania, w
Łazach koło Bochni oraz w Bałdach koło Olsztyna. Ta ostatnia należy do Uniwersytetu
Warmińsko-Mazurskiego i stanowi ważny element systemu zbierania danych.

Zebrane sygnały są przesyłane dedykowanymi światłowodami do centrali w Holandii,
a ich przetwarzanie wspierane jest przez zaawansowane centra obliczeniowe, w tym
Poznańskie Centrum Superkomputerowo-Sieciowe. Skala projektu wymagała obsługi danych
liczonych w dziesiątkach petabajtów oraz milionów godzin pracy procesorów.

## Nowe algorytmy i technologiczny przełom w przetwarzaniu danych

Jednym z największych wyzwań projektu była korekta zniekształceń sygnału radiowego
powodowanych przez jonosferę Ziemi. Aby przetworzyć ponad 13 tysięcy godzin obserwacji,
konieczne było opracowanie zupełnie nowych algorytmów i metod automatycznej analizy
danych.

Dzięki tym rozwiązaniom możliwe stało się uzyskiwanie niezwykle ostrych i szczegółowych
obrazów nieba oraz analiza zmiennych w czasie zjawisk radiowych, takich jak rozbłyski
gwiazd czy sygnały związane z obecnością planet pozasłonecznych.

## Przełomowe odkrycia i nowe kierunki badań kosmicznych

Dane z przeglądu LoTSS-DR3 już teraz umożliwiły przeprowadzenie setek nowych analiz
naukowych. Badacze mogą śledzić tempo formowania gwiazd w milionach galaktyk, badać
wpływ aktywności czarnych dziur na ich otoczenie oraz analizować ewolucję struktur
kosmicznych na przestrzeni miliardów lat.

Ujawniono także rzadkie zjawiska astrofizyczne, w tym nieznane wcześniej pozostałości
po supernowych, jedne z największych i najstarszych radiogalaktyk oraz emisję radiową
wynikającą z oddziaływania planet pozasłonecznych z ich gwiazdami macierzystymi.

## LOFAR 2.0 i dalsza przyszłość badań z udziałem UWM

Projekt LoTSS-DR3 nie jest zakończeniem badań, lecz ważnym etapem w rozwoju światowej
radioastronomii. Trwa modernizacja systemu do wersji LOFAR 2.0, która pozwoli na
jeszcze szybsze przetwarzanie danych oraz tworzenie map o znacznie wyższej rozdzielczości.

Dla naukowców z Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego oznacza to dalszy udział w badaniach
o globalnym znaczeniu i możliwość współtworzenia kolejnych przełomów w poznawaniu
Wszechświata. Olsztyn i [UWM na trwałe wpisały się w mapę światowej radioastronomii](https://tko.pl/308689,2025,09,23,uwm-dolacza-do-badan-nad-poczatkiem-wszechswiata-historyczny-krok-uczelni-z-olsztyna).

źródło: UWM

Jak oceniasz znaczenie międzynarodowych projektów badawczych?

 *   Bardzo ważne
 *   Mało ważne
 *   Umiarkowanie ważne

 [Zobacz wyniki](https://tko.pl/340655,2026,02,26,nieziemski-projekt-z-olsztyna-naukowcy-uwm-zajrzeli-w-glab-kosmosu#ViewPollResults)

Dobrowolna sonda czytelników TKO. Wyniki nie są reprezentatywnym badaniem opinii.

 Wczytuję wyniki…