# Zniknęły kilkadziesiąt lat temu, teraz powrócą. Historyczna sensacja w Olsztynku

- Link: https://tko.pl/329088,2025,12,29,zniknely-kilkadziesiat-lat-temu-teraz-powroca-historyczna-sensacja-w-olsztynku
- Published: 2025-12-29T14:34:17+01:00
- Author: Dorotab

**W Olsztynku szykuje się jedna z największych inwestycji muzealnych ostatnich lat.
Skansen, który od dekad opowiada historię Warmii, Mazur i Powiśla, sięga teraz po
niemal zapomniane dziedzictwo pogranicza. Cztery zabytkowe obiekty mają wrócić w
nowej, wiernej historycznie formie. To projekt, który ma nie tylko powiększyć ekspozycję,
ale też przywrócić pamięć o Małej Litwie.**

## Cztery historyczne budynki z Małej Litwy wrócą do skansenu w Olsztynku

Muzeum Budownictwa Ludowego – Park Etnograficzny w Olsztynku otrzymało niemal 900
tysięcy euro na rekonstrukcję czterech nieistniejących dziś obiektów z terenów Małej
Litwy. Dzięki temu [skansen wzbogaci się ](https://tko.pl/134732,2022,01,20,skansen-w-olsztynku-wyremontowal-wiatrak-z-ruskiej-wsi)
o zabudowania zagrody rolnika oraz zagrody rybaka, charakterystyczne dla regionu
etnograficznego położonego między Zalewem Kurońskim a Puszczą Romincką. Nowe obiekty
mają zostać udostępnione zwiedzającym w 2027 roku.

Inwestycja realizowana w Olsztynku jest jednym z nielicznych projektów muzealnych
w Polsce, które w tak dużym stopniu koncentrują się na dziedzictwie pogranicza i
kulturze ludowej regionów dziś znajdujących się poza granicami kraju.

## Rekonstrukcje z Pempen i Gilge odtworzą codzienne życie sprzed ponad stu lat

W ramach projektu powstaną wierne kopie zabudowań zagrody rolnika z dawnego Pempen,
czyli dzisiejszych Pempiai na Litwie, oraz zagrody rybaka z miejscowości Gilge, 
obecnie Matrosowo w obwodzie królewieckim Federacji Rosyjskiej, informuje PAP. Odtwarzane
obiekty mają jak najdokładniej oddawać realia życia mieszkańców Małej Litwy, w tym
układ przestrzenny, techniki budowlane oraz funkcje poszczególnych budynków.

W przypadku zagrody rolnika z Pempen pierwotnie istniał zespół sześciu obiektów.
Do dziś zachowały się jedynie trzy z nich, dlatego projekt zakłada odbudowę brakujących
elementów, takich jak stodoła, stajnia i piwnica, aby całość ponownie tworzyła spójny,
historyczny układ.

## Skansen wraca do swoich korzeni sprzed II wojny światowej

Projekt rekonstrukcji nawiązuje bezpośrednio do [początków olsztyneckiego skansenu](https://tko.pl/280177,2025,05,01,majowka-w-skansenie-rekodzielo-pokazy-i-ludowa-muzyka-w-olsztynku).
Jego poprzednikiem było wschodniopruskie muzeum architektury wiejskiej, które na
początku XX wieku działało na terenie ogrodu zoologicznego w Królewcu. W latach 
1938–1942 drewniane budynki przeniesiono do Olsztynka, a znaczna część z nich pochodziła
właśnie z obszaru Małej Litwy.

Po II wojnie światowej wiele obiektów uległo zniszczeniu lub spłonęło. Z pierwotnego
założenia zachowało się jedynie 12 budynków, w tym pięć związanych z Małą Litwą.
Nowy projekt ma częściowo odtworzyć tę utraconą część ekspozycji i przywrócić jej
pierwotny sens historyczny.

## Transgraniczny projekt i współpraca z Litwą

Rekonstrukcje w Olsztynku są częścią większego przedsięwzięcia realizowanego we 
współpracy z Litewskie Muzeum Etnograficzne w Rumszyszkach. Po stronie litewskiej
zaplanowano m.in. budowę kopii budynku gospodarczego z terenu Litwy Mniejszej, wykonanie
modelu obiektu, w którym mieściło się pierwsze muzeum Małej Litwy w Tylży, a także
renowację dwóch kutrów rybackich z początku XX wieku.

Projekt obejmuje również badania terenowe nad dziedzictwem kulturowym regionów pogranicza
oraz działania edukacyjne, w tym seminaria i warsztaty. Efektem prac badawczych 
ma być raport przygotowany w trzech językach: polskim, litewskim i angielskim.

## Unijne wsparcie i nowy rozdział w historii skansenu

Całość przedsięwzięcia jest realizowana w ramach [Programu Współpracy Transgranicznej](https://tko.pl/240101,2024,06,07,szlak-dworow-baltyckich-obejmie-takze-nasz-region-nowa-perla-turystyki)
Litwa–Polska 2021–2027. Na swoją część projektu muzeum w Olsztynku otrzymało ponad
716 tysięcy euro ze środków Unii Europejskiej oraz 179 tysięcy euro z budżetu samorządu
województwa warmińsko-mazurskiego.

Dzięki tej inwestycji skansen zyska nowy, pogłębiony kontekst historyczny. Odtworzone
zagrody mają nie tylko wzbogacić ekspozycję, ale też pomóc lepiej zrozumieć skomplikowane
dzieje Małej Litwy jako wspólnego dziedzictwa europejskiego.

## Atrakcje skansenu w Olsztynku

Na terenie skansenu można zobaczyć kilkadziesiąt autentycznych obiektów, w tym chałupy
chłopskie, zagrody, wiatraki, kościoły, karczmy, kuźnie oraz budynki gospodarcze,
wiernie odtworzone i wyposażone zgodnie z realiami dawnych epok. Ekspozycja prezentuje
codzienne życie mieszkańców wsi, tradycyjne rzemiosło, wyposażenie wnętrz oraz dawne
metody pracy. Skansen pełni także funkcję edukacyjną i kulturową, organizując wystawy
czasowe, warsztaty, rekonstrukcje historyczne i wydarzenia folklorystyczne, dzięki
którym zwiedzający mogą poznać materialne i niematerialne dziedzictwo regionu.

źródło: PAP

Jak oceniasz plany rekonstrukcji obiektów w skansenie w Olsztynku?

 *   Bardzo pozytywnie, świetny pomysł
 *   Neutralnie
 *   Nie wiem po co, za taka kasę?

 [Zobacz wyniki](https://tko.pl/329088,2025,12,29,zniknely-kilkadziesiat-lat-temu-teraz-powroca-historyczna-sensacja-w-olsztynku#ViewPollResults)

Dobrowolna sonda czytelników TKO. Wyniki nie są reprezentatywnym badaniem opinii.

 Wczytuję wyniki…