# Szokujące dziś zwyczaje świąteczne. Jak obchodzono Boże Narodzenie na Warmii i Mazurach?

- Link: https://tko.pl/326070,2025,12,24,szokujace-dzis-zwyczaje-swiateczne-jak-obchodzono-boze-narodzenie-na-warmii-i-mazurach
- Published: 2025-12-24T16:01:50+01:00
- Author: Dorotab

**Choć dziś trudno to sobie wyobrazić, dawni mieszkańcy Warmii i Mazur obchodzili
święta Bożego Narodzenia w sposób zupełnie inny niż współcześnie. Zwyczaje tych 
dwóch krain, położonych obok siebie, ale wychowanych w odmiennych tradycjach religijnych,
tworzyły barwny i pełen symboli świat, który jeszcze do połowy XX wieku żył w warmińskich
i mazurskich wsiach.**

## Adwent i przygotowania do świąt w warmińsko-mazurskiej tradycji ludowej

Dawne święta trwały znacznie dłużej niż dziś — od pierwszej niedzieli adwentu [aż do Święta Trzech Króli](https://tko.pl/263640,2025,01,07,ulicami-olsztyna-przeszedl-orszak-trzech-kroli).
W całym regionie już wtedy zaczynał się okres wyczekiwania. W pierwszą adwentową
niedzielę gospodynie wieszały pod sufitem wieniec z jedliny, ozdobiony czerwonymi
wstążkami i świeczką. Co tydzień dodawano kolejną, aż do Wigilii.

Na Mazurach adwent miał bardziej widowiskowy charakter. Po wsiach chodzili przebierańcy—
Szymony, Klony, Napierki — a obok nich chłopcy z gwiazdą, kozą, bocianem czy „babą”
z koszem na datki. Te obrzędowe pochody nosiły ślady dawnych, przedchrześcijańskich
wierzeń.

Kulminacją adwentu była jutrznia na Gody, odprawiana przed wschodem słońca w Wigilię.
Dzieci śpiewały pieśni z kancjonału, a mieszkańcy odgrywali scenki związane z narodzeniem
Jezusa. To właśnie ten zwyczaj przez lata wzmacniał polską kulturę na Mazurach.

## Wigilijny wieczór bez postu i z obfitym stołem na Warmii i Mazurach

Dawna Wigilia na Warmii i Mazurach różniła się od dzisiejszej w sposób fundamentalny:
nie obowiązywał post. Na stołach pojawiały się mięsa, gęsina, domowe kiełbasy, pieczenie,
chleb razowy oraz liczne potrawy z kaszy i ryb z lokalnych jezior.

Do 1945 roku nie znano tu zwyczaju łamania się opłatkiem. Porcja potraw nie musiała
być symboliczna — wręcz przeciwnie, domownicy mieli najeść się do syta, wierząc,
że zapewni to dostatek w kolejnym roku. W wielu wsiach Wigilię rozpoczynano o stałej
porze, zwykle około godziny siedemnastej.

## Snopek słomy zamiast choinki i pierwsze prezenty dla dzieci

Choinka pojawiła się w regionie dopiero około 1910 roku. Wcześniej w kącie izby 
ustawiano snopek słomy lub siana, symbolizujący płodność i dobrobyt. Gdy zwyczaj
dekorowania drzewa się przyjął, wieszano na nim jabłka, ciastka i orzechy, a pod
nim ustawiano talerze pełne łakoci i drobnych prezentów.

Dzieci na Mazurach odwiedzał Nikolus lub Pikolus, natomiast na Warmii wędrował orszak
sług z szemlem — siwym koniem z drewnianą głową. W towarzystwie kozy, niedźwiedzia
i baby z koszem rozdawano prezenty, często sprawdzając przy okazji, czy najmłodsi
znają modlitwy.

## Warmińska pasterka i mazurska jutrznia — dwie formy tej samej uroczystości

Pasterka na Warmii odbywała się o północy jedynie w miastach. Wiejskie parafie gromadziły
wiernych dopiero o piątej rano. Mazurzy natomiast pielęgnowali własny zwyczaj — 
jutrznia na Gody pełniła rolę ich świątecznego nabożeństwa, często bardziej rozbudowanego
niż klasyczna pasterka.

Dla mieszkańców obu krain była to jedna z najważniejszych chwil całych świąt — pełna
śpiewu, wspólnoty i światła bijącego z kościołów ozdobionych żywymi drzewkami.

## Dawne warmińskie obrzędy: groch, święcenia i magiczne figurki na Nowy Rok

Jedną z najważniejszych potraw Bożego Narodzenia była Weihnachtsarfte — biały groch
z boczkiem lub kiełbasą. Wierzono, że to danie przynosiło błogosławieństwo i chroniło
przed chorobami. Grochem częstowano również bydło. Popularne było wbijanie kawałka
boczku z potrawy w belkę stropową, aby chronił dom; smarowanie nim zwierząt roboczych,
by były zdrowe; a także karmienie drobiu grochem „na pomyślność”.

## Mazurskie kolędowanie, maszkary i żywe tradycje ludowe

[Mazury słynęły z niezwykle](https://tko.pl/196194,2023,05,08,zabawne-nazwy-miejscowosci-odkryj-niezwykle-miasteczka-warmii-i-mazur)
barwnych i głośnych zwyczajów świątecznych. Po wsiach wędrowali chłopcy z gwiazdą,
maszkary — Napierki, Klon, Szymonki — oraz kolędnicy przebrani za kozę, bociana,
diabła czy dziada. Odwiedzali domy, śpiewali, żartowali, straszyli i zbierali datki
w postaci ciasta lub pieniędzy.

Ta ludowa, pełna ruchu i humoru tradycja była jednym z najbardziej charakterystycznych
elementów mazurskiego Bożego Narodzenia — zupełnie odmiennym od bardziej [religijnego, rytualnego świętowania na Warmii](https://tko.pl/278749,2025,04,20,zwyczaje-wielkanocne-na-warmii).

## Dwunastki, wróżby i świąteczne zakazy na przełomie roku

Dni między Bożym Narodzeniem a świętem Trzech Króli nazywano dwunastkami. W tym 
czasie obowiązywały liczne zakazy pracy, a wieczory przeznaczano na odwiedziny i
zabawy. Wierzono, że każdy z dwunastu dni zapowiada pogodę kolejnych miesięcy.

źródło: ostpreussenportal.pl

Jakie tradycje związane z Bożym Narodzeniem są dla Ciebie najważniejsze?

 *   Obrzędy religijne
 *   Tradycje rodzinne
 *   Zwyczaje regionalne

 [Zobacz wyniki](https://tko.pl/326070,2025,12,24,szokujace-dzis-zwyczaje-swiateczne-jak-obchodzono-boze-narodzenie-na-warmii-i-mazurach#ViewPollResults)

Dobrowolna sonda czytelników TKO. Wyniki nie są reprezentatywnym badaniem opinii.

 Wczytuję wyniki…