# Olsztyn miał na etacie własnego kata. Nazwiska ofiar grawerował na swym toporze - Link: https://tko.pl/196201,2023,11,26,gdzie-scinano-skazancow-olsztyn-mial-na-etacie-wlasnego-kata - Published: 2023-11-26T10:00:00+01:00 - Author: Redakcja TKO **Olsztyn miał na etacie własnego kata, ale zdarzało się, że do miasta przyjeżdżali kaci, żeby dokonać gościnnych egzekucji. Zbrodniarze życie tracili w kilku miejscach Olsztyna.** ## Obowiązki? Ścinanie lub łamanie kołem Instytucja kata miejskiego, znana jest w Europie od czasów średniowiecza. Do jego obowiązków należało wykonywanie wyroków sądowych, wśród których nie tylko istniała kara śmierci ([wykonywana przez ścięcie](https://pl.wikipedia.org/wiki/%C5%9Aci%C4%99cie_(kara)), powieszenie, ale także ćwiartowanie, łamanie kołem, spalenie czy pogrzebanie żywcem), ale także rozmaite kary cielesne, np. chłosta, czy pozbawienie części ciała. Kat nadzorował również wypędzenie z miasta lub noszenie przez skazanego kamienia hańby. Oprócz tego w miastach pruskich kaci nadzorowali więzienia, karmili więźniów, ale także zajmowali się usuwaniem nieczystości, czyścili wychodki, rynsztoki, odławiali bezpańskie psy, dokonywali oględzin zwłok, grzebali samobójców i zmarłych w niejasnych okolicznościach. Co ciekawe, zdarzało się, że kaci prowadzili działalność leczniczą– wykonywali zabiegi, amputacje, nastawiali złamane kończyny. Ich praca, choć potrzebna, nie cieszyła się szacunkiem mieszkańców. ## Pierwszy kat w Olsztynie W czasach biskupich na[ Warmii](https://tko.pl/187609,2023,03,10,8-ciekawych-miejsc-na-warmii-i-mazurach-ktore-warto-je-odwiedzic-w-2023-roku) swojego kata miało sześć miast: Orneta, Lidzbark, Dobre Miasto, Reszel, Braniewo i Pieniężno. Własnego kata nie posiadał wówczas położony na skraju szlaków handlowych Olsztyn, więc gdy trzeba było dokonać egzekucji w grodzie nad Łyną, to przyjeżdżał kat na gościnne występy. Pierwsza wzmianka o olsztyńskim kacie pojawia się w 1760 roku, kiedy cech szewców poskarżył się, że miejski kat nielegalnie handluje skórami. Potwierdzenie tej informacji pochodzi również z 1772 roku. Okazuje się wówczas, że własnego kata na Warmii ma pięć miast, w tym Olsztyn. Z dokumentów z 1808 roku wynika, że kat nosił nazwisko Mueller i był właścicielem budy nr 242, położonej na terenie Górnego Przedmieścia, do której przynależały cztery morgi i 270 prętów kwadratowych ziemi. Sam kat mieszkał poza granicami Olsztyna, przy drodze do Dobrego Miasta. Wśród miejsc straceń w dawnym Olsztynie badacze wymieniają wzgórze Soja (w byłych koszarach przy ul. Gietkowskiej) oraz nieistniejącą już tzw. Szubieniczną Górę nad jeziorem Ukiel. ## Egzekucje w Wysokiej Bramie Przez kilkaset lat egzekucje odbywały się publicznie, ale w Prusach zaprzestano tego po 1851 roku wraz z wprowadzeniem nowego Kodeksu Karnego. Odtąd ścięcie skazanego mogło być dokonane w zamkniętym pomieszczeniu lub na ograniczonej przestrzeni (np. dziedziniec więzienny). W Olsztynie do wykonywania wyroków według nowych zasad nadawało się więzienie sądowe mieszczące się w [Wysokiej Bramie](https://tko.pl/70275,2021,01,04,dziura-pod-wysoka-brama-zostanie-niestety-zasypana). Powstało ono w latach 1858-1860, kiedy przebudowano wnętrze na cele więzienne, a do Wysokiej Bramy dostawiono spiralną klatkę schodową oraz przebudowany już obecnie piętrowy, wzniesiony z cegły budynek administracyjny. O jednej z takich egzekucji możemy przeczytać nawet w „Gazecie Olsztyńskiej” z 1894 roku. Kat wykonał wówczas wyrok na przestępcy, który podczas bójki zamordował kolegę. Wyrok wymierzył słynny wówczas kat Friedrich Reindel, pochodzący z rodziny z długimi katowskimi tradycjami. Reindel pierwszej egzekucji dokonał w wieku 51 lat, a swoją działalność zawiesił 23 lata później. Uśmiercił 213 osób w 196 egzekucjach (czasem ścinał kilka głów jednego dnia). Był prawdziwych fachowcem, czego dowodzą komentarze w księdze atestowej na temat jego pracy: „szybko i czysto”, „krew nie chlapała”. ## Egzekucje na placu więziennym Friedrich Reindel dokonał jeszcze jednej egzekucji w [Olsztynie](http://tko.pl/olsztyn). W 1898 roku ściął skazańca w kolejnym miejscu – tym razem na dziedzińcu nowego więzienia przy ówczesnej Kleeberger-Strasse (al. Piłsudskiego). Kolejna egzekucja odbyła się na terenie więzienia w 1902 roku, ale katem był już pochodzący ze Śląska, z zawodu rzeźnik, Lorenz Schwietz. Na egzekucje, wykonywane w asyście pomocników, zabierał ze sobą pomalowaną na czerwono ławkę oraz pieniek katowski. Nazwiska ofiar grawerował na swym toporze. Sam dokonał żywota w nienaturalny sposób – zbankrutował i popełnił samobójstwo, strzelając sobie w głowę z rewolweru. [[ _Artykuł powstał na podstawie tekstu Rafała Bętkowskiego „Gdy kat przyjeżdżał koleją…”, który ukazał się w miesięczniku Debata (7/2019)._