# Opuszczona mazurska wieś skrywa straszną historię. Była jedną z największych osad

- Link: https://tko.pl/181640,2022,12,30,opuszczona-mazurska-wies-skrywa-straszna-historie-byla-jedna-z-najwiekszych-osad
- Published: 2022-12-30T11:12:23+01:00
- Author: strzelec

**Małga – zapomniana mazurska wieś z niezwykłą historią. Dzisiaj została po niej
tylko zabytkowa wieża kościelna i zlokalizowany nieopodal rezerwat.**

## Małga – miejsce z historią

Całe województwo warmińsko-mazurskie stanowi perełkę dla miłośników urbexu. Przyciągają
ich opuszczone zamki i pałace, ukryte w lasach kaplice, wysadzone mosty kolejowe
i kamienne półokręgi grobowców – zapomniane i często zrujnowane świadectwa naszej
historii.

Jednym z takich miejsc jest Małga – jedna z najstarszych i największych mazurskich
wsi.

## Historia sięgająca czasów pruskich

Historia Małgi sięga czasów pruskich, ale jest związana również z historią Polski.
Mazurska wieś została opisana w powieści „Popioły” Stefana Żeromskiego, ale pojawia
się również we współczesnej literaturze, choćby w „Cyrografie” Jerzego Woźniaka.

Miejsce ma swoją symbolikę: jak opowiadał Starostwu Powiatowemu w [Szczytnie](https://tko.pl/szczytno)
w 2021 roku Witold Olbryś, „samotna wieża kościoła otoczona jest roślinnością, która
stopniowo pochłania resztki budynków tej niegdyś dużej wsi”.

## Małga istniała już w XIV wieku

Wieś Małga (nazwa pochodzi od pruskiego słowa „Malien”, którym określano rzekę Omulew)
powstała w 1343 roku. Rozwijała się dzięki bliskiej lokalizacji trzech jezior, w
tym Jeziora Karasiowego i Małdzkiego Stawu, które wówczas były dużymi rozlewiskami
z uwagi na spiętrzenia wody konieczne dla funkcjonowania pobliskiej kuźni. Teraz
w ich miejscu znajdziemy jedynie bagna i łąki.

– Małga była znacznym ośrodkiem pozyskiwania i przetopu rudy darniowej. 25 czerwca
1403 roku na zamku w [Nidzicy](https://tko.pl/nidzica) komtur ostródzki Hans von
Schönfeld wystawił przywilej dla mistrza hutniczego Eckarta, zezwalający mu na prowadzenie
tu kuźnicy. Rudę darniową w Małdze wytapiano do około 1800 roku. 16 sierpnia 1450
roku mieszkańcy Małgi złożyli hołd nowo wybranemu wielkiemu mistrzowi Ludwigowi 
von Erlichshausenowi. W 1579 roku Małga obejmowała 12 łanów. 13 czerwca 1618 roku
Conrad Burken otrzymał przywilej na połów ryb na Małdzkim Stawie i Jeziorze Karasiowym,
a w 1717 roku Małgę określono w dokumencie katastralnym jako wieś szkatułową i rybacką–
opowiadał Witold Olbryś.

Wieś miała swoją szkołę kościelną i gospodę. W 1939 roku w 92 domach mieszkało 481
osób. W 1945 roku wszyscy zostali jednak wysiedleni, wieś rozebrano, a jej tereny
weszły w skład poligonu w Muszakach.

## Po Małdze została wieża kościelna i rezerwat

Obecnie po jednej z największych mazurskich wsi pozostała [zabytkowa wieża](https://tko.pl/53898,2020,07,26,zabytkowa-wieza-cisnien-w-olsztynku-otwarta-po-remoncie)
kościelna i pobliski rezerwat przyrody „Małga”.

– Kościół w Małdze powstał przed 1579 rokiem. Jego fundatorem był mistrz hutniczy
Jorgo oraz karczmarz Gregor. Był on filią parafii w Jedwabnie. W 1637 roku zawieszono
tu pierwszy dzwon, drugi dodano w 1729 roku. W 1722 roku wzniesiono drewnianą wieżę
kościoła. Świątynia ta znajdowała się pod patronatem królewskim. W XVIII wieku pastor
z Jedwabna przyjeżdżał do Małgi w każdą trzecią niedzielę miesiąca. W pozostałe 
niedziele modlitwę prowadził katecheta. W 1807 roku żołnierze z dywizji generała
Zajączka uczynili z kościoła stajnię dla koni, a kościelnych ławek używali jako 
opału. Kościół odnowiono i ponownie wyświęcono 3 stycznia 1819 roku. W 1889 roku
filialny kościół w Małdze otrzymał stałych duchownych, a w 1895 roku utworzono tu
stałą parafię. W 1900 roku rozpoczęto budowę nowego kościoła, który stanął w miejscu
starego. Budowę zakończono w 1902 roku. W okresie międzywojennym ustawiono przed
kościołem pomnik poświęcony mieszkańcom parafii poległym w trakcie pierwszej [wojny światowej](https://tko.pl/911,2015,09,01,rocznica-wybuchu-ii-wojny-swiatowej-zawyja-syreny)–
opowiadał Witold Olbryś.

źródło: Radio Eska