# Niespodziewane odkrycie historyczne podczas budowy sieci tramwajowej w Olsztynie

- Link: https://tko.pl/150463,2022,08,08,niespodziewane-odkrycie-historyczne-podczas-budowy-sieci-tramwajowej-w-olsztynie
- Published: 2022-08-08T10:48:37+02:00
- Author: Redakcja TKO

**Prace nad rozbudową sieci tramwajowej w Olsztynie są coraz bardziej zaawansowane.
Jak przy wielu inwestycjach zdarzają się niespodziewane odkrycia, świadczące o historii
miasta.**

Wykonawca prac w pobliżu skrzyżowania al. Piłsudskiego z ul. Kościuszki odkopał 
kilka miesięcy temu drewnianą rurę. Teraz ten artefakt trafił do Muzeum Nowoczesności,
które mieści się w Tartaku Raphaelsohnów. O odkryciu rozmawiamy z Rafałem Bętkowskim,
badaczem i popularyzatorem historii Olsztyna, współtwórcą olsztyńskiego Muzeum Nowoczesności.

**– Miał Pan tę rurę na oku od stycznia. Jak to się stało?**
Rafał Bętkowski: – 
Pod koniec stycznia 2022 r. dostałem wiadomość, że robotnicy pracujący nad budową
linii tramwajowej natknęli się w ziemi na drewnianą rurę na skrzyżowaniu ulic Kościuszki
i Piłsudskiego. Niestety, byłem wtedy chory i nie mogłem tej informacji sprawdzić.
Potem okazało się, że przewód został wydobyty i czeka na „zaopiekowanie”. Jako, 
że marzył mi się taki eksponat w Muzeum Nowoczesności postarałem się, by został 
nam przekazany.

**– Na ile podobne artefakty są powszechne w Olsztynie i regionie? W jakim stopniu
to znalezisko jest cenne?**
– Drewniane wodociągi istniały w dawnych wiekach w bardzo
wielu miastach. Na Warmii funkcjonowały m.in. w Reszlu, [Lidzbarku Warmińskim](https://tko.pl/lidzbark-warminski),
Dobrym Mieście, Barczewie, Olsztynie. Samo odnalezienie więc zabytkowych drewnianych
przewodów nie powinno być sensacją. Może być nią natomiast możliwość ustalenia danych
technicznych związanych z danym wodociągiem: przebiegu, usytuowania przewodów, ich
średnicy, długości, połączeń, średnicy wywierconego otworu, gatunku drewna, z którego
rury wykonano. Obecne odkrycie może sensacyjne nie jest, jest jednak bardzo ciekawe,
świadczy ponadto o historii tego miejsca.

**– Odnalezienie drewnianej rury wodociągowej na terenie budowy tramwajowej linii,
w pobliżu skrzyżowania al. Piłsudskiego z ul. Kościuszki, należy traktować jako 
niespodziankę?**
– Niewątpliwie tak, w tym miejscu drewnianego wodociągu bowiem 
nie było. Był tu natomiast otwarty kanał, którym woda przepływała ze zbiorników 
położonych po północnej stronie ówczesnego traktu klebarskiego, dzisiejszej al. 
Piłsudskiego, do zbiornika usytuowanego w rejonie obecnego Skweru Wakara, z którego
wychodziły kierujące się do miasta wodociągi.

**– Choćby ze względu na miejsce jej odkopania – czy jest możliwość określenie, 
czy ta rura służyła bezpośredniemu transportowi wody do mieszkańców, czy mogła pełnić
zupełnie inną funkcję?**
– To wynika z historii miejsca. Tu gdzie dziś jest skrzyżowanie
ulic Kościuszki i Piłsudskiego znajdował się kiedyś mostek, potem przepust pod drogą.
Staw położony po północnej stronie traktu klebarskiego został potem przez miasto
sprzedany, a następnie osuszony. Dziś na jego miejscu przebiega ruchliwa ul. Kościuszki.
Odnaleziona rura pełniła rolę przepustu, czy raczej drenu, którym w XIX w. odprowadzano
z tego terenu wodę. Jest to niewątpliwie wykorzystana wtórnie rura wodociągowa. 
Nawet wyeksploatowane przewody były w tamtych czasach cenne i prędko żywota nie 
kończyły.

**– Kiedy tego typu urządzenia – drewniane rury – straciły na znaczeniu?**
– Nastąpiło
to w połowie XIX wieku, kiedy magistrat zrezygnował z drewnianego wodociągu, uznając
go za urządzenie wielce zawodne, a ponadto kosztowne w eksploatacji. W mieście zaczęto
wtedy zakładać ponownie studnie gruntowe. Staw położony po północnej stronie al.
Piłsudskiego przeszedł w prywatne ręce już w 1846 r. W 1853 r. sprzedano pozostałe
stawy rurowe: Górny (przy obecnej ul. Głowackiego i Żołnierskiej) oraz Mały (Skwer
Wakara). Wszystkie z czasem zostały osuszone.

**– Zmiana technologii, wymiana na bardziej nowoczesne, może oznaczać, że nigdy 
nie poznamy dokładnego przebiegu wodociągów dawnego Olsztyna. Czy spodziewa się 
Pan jeszcze podobnych znalezisk?**
– W tych sprawach nigdy nie można mówić „nigdy”.
Powinniśmy być uczuleni na podobne odkrycia pamiętając, że na wartościowe świadectwa
dawnych wieków natrafić można także w sporej odległości od Starego Miasta. Rekonstrukcja
przebiegu i budowy olsztyńskich wodociągów drewnianych byłaby wielce pożądana. To,
co udało się wywnioskować z archiwalnych dokumentów, map i studiów terenowych zawarłem
w artykule opublikowanym w Roczniku Muzeum Nowoczesności „Tartak” nr 2 z 2018 r.

**– Czy olsztynianie będą mieć szansę obejrzeć ten fragment historii naszego miasta?**
–
Dzięki uprzejmości inż. Andrzeja Karwowskiego drewniana rura wykopana przy skrzyżowaniu
Kościuszki i Piłsudskiego zasiliła zbiory Muzeum Nowoczesności MOK w Olsztynie. 
Stanowi cenne uzupełnienie ekspozycji poświęconej historii wodociągów – dotychczas
oglądać tu można było jedynie fragmenty przewodów wodociągowych z Reszla. Pragnę
jeszcze raz w tym miejscu podziękować wszystkim, którzy się do tego przyczynili.
Serdecznie zapraszam do odwiedzin w naszym Muzeum!

[[

[[

[[

[[

[[

źródło: UM [Olsztyn](https://tko.pl/olsztyn), fot. UM Olsztyn